Aller au contenu

Leman

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib
Foto yon leman k ap leve anlè yon sipèkondiktè.

Yon "leman pèmanan", oswa tou senpleman "leman" nan langaj komen, se yon objè ki fèt ak yon materyèl mayetik difisil, sa vle di ki gen magnetizasyon remanan ak koercif la. field yo gwo (gade anba a). Sa a ba li pwopriyete patikilye ki lye ak egzistans jaden mayetik la, tankou sa ki fè egzèsis yon fòs atraksyon sou nenpòt ferwomayetik materyèl.

Etimoloji[modifye | modifye kòd]

Mo "eman" se, tankou mo "dyaman", ki sòti nan ansyen grèk (grc) ἀδάμας / (grc-Latn) adámas, "patikilyèman difisil fè, asye" epi "dyaman", ki gen rapò ak adjektif Modèl:Ansyen grèk la., "entamable", akòz dite magstone.

Istwa[modifye | modifye kòd]

Istwa a nan leman kòmanse nan Antikite.

Nan Lachin, apre sa yon ti kras pita nan Grès, moun te dekouvri yon wòch nwa, wòch leman, ki te gen pouvwa pou atire . Anplis de sa, wòch sa a gen kapasite pou transmèt pouvwa li nan fè[1]. Nan Antikite, dapre Plutarch[2], yo te rele wòch leman an zo Horus ak zo an fè nan Typhon.

Pline asyen an te ekri: « Genyen de mòn toupre rivyè Indis, youn ladan yo kenbe e lòt la repouse tout kalite fè (XXXVI, 25); nan fason sa a, si youn mete klou sou soulye l, nan youn li pa ka retire pye l, nan lòt la li pa ka depoze l[3]. »

Kèlkeswa kote yo remake etonan sa yo nan mayetit tantasyon an parèt li ak majik: « Yon wòch ki te plase anba zòrye yon madanm enfid, li. te di, pou fè l 'konfese fòt li. Kwayans popilè atribiye fòs sa a nan leman an ke yon sèl fragman te ase pou geri tout kalite maladi e menm sevi kòm yon kontraseptif » [1].

Anviwon ane 1000, nan Lachin, konpa la (ki rele "zegwi sid la"[note 1]), premye a. Lè ou aplike magnetization, ou ka sèvi ak li pou navigasyon maritim. Bousòl sa a, ki te fè magnetize ak yon kontak ak wòch le an, yo pral prezante nan Ewòp Mari oswa pita nan kontak ak Arab yo. Field mayetik terès la nan orijin mayetizasyon mayetit la te pèmèt moun ki te ekipe ak yon marinette pou li pi byen pozisyone tèt li nan espas ki pouse l eksplore li. Mo magnetism soti nan vil Magnesia nan Azi Minè[4]. Nan XIIIe syèk la, enjenyè militè Pierre de Maricourt, Picard k ap viv nan Pari e ki moun fizisyen francisken Roger Bacon pale ak admirasyon, te fè yon trete ki rele Soti nan Magnete. , nan ki li dekri premye yo nan leman an. Christophe Colomb, lè l sèvi avèk konpa li, li ka dirije tou dwat pou "Cipangu"[5].

Samuel Purchas fè remake, apre yon chante apre lanmò Columbus, ke « the lodestone is the cornerstone[note 2], semans menm kote dekouvèt fèt ».

William Gilbert, nan De Magnete li (1600), fè pou premye fwa distenksyon ant kò elektrik (li prezante tèm sa a) ak kò mayetik. Li konpare Latè ak yon leman, li note lwa repoze ak atraksyon leman pa poto yo ak anpil chalè sou mayetis nan fè. Li te tou envante mo elektrik[6] so rasin grèk "jòn jòn", epi li tabli yon lis kò ki ka elektrifye pa friksyon. Pwopriyete magnetization yo lè sa a, pou wòch, inseparably linked to magnetite. Kèlkeswa kote yo remake etonan sa yo nan mayetit tantasyon an parèt li ak majik: « Yon wòch ki te plase anba zòrye yon madanm enfid, li. te di, pou fè l konfese fòt li. Kwayans popilè atribiye fòs sa a nan leman an ke yon sèl fragman te ase pou geri tout kalite maladi e menm sevi kòm yon kontraseptif » [1].

Charles de Coulomb year 1785 te fòme pou premye fwa fòs atraksyon ant leman, e Hans Christian Ørsted year 1805 te travay li ak kouran elektrik.[7] Pierre Weiss an 1906 you hope mayetizasyon pèmanan (domèn Weiss).[8]

Iska dènyèman, yon leman te defini kòm « yon oksid natirèl nan fè ki atire fè ak kèk metal »[9] . Charles de Coulomb year 1785 te fòme pou premye fwa fòs atraksyon ant leman, e Hans Christian Ørsted year 1805 te travay li ak kouran elektrik.[7] Pierre Weiss an 1906 you hope mayetizasyon pèmanan (domèn Weiss).[10]

Iska dènyèman, yon leman te defini kòm « yon oksid natirèl nan fè ki atire fè ak kèk metal » [11] .

Lyen ant mayetizasyon ak moman mayetik[modifye | modifye kòd]

Mayetizasyon yon materyèl oswa yon mwayen se dansite volim moman mayetik (pwovoke oswa pèmanan):

kote vle di moman mayetik la ak volim nan.

inite SI mayetizasyon se ampè pou chak mèt (A/m).

Nòt ak referans[modifye | modifye kòd]

Nòt[modifye | modifye kòd]

  1. Kat yo te oryante nan nò desann, menm jan pou lekti a desann nan ideogram.
  2. Tèks angle a gen ladann yon jwèt sou ' '(en) loadstone , magnet stone ak (en) leadstone, wòch ki menn.

Referans[modifye | modifye kòd]

  1. 1,0 1,1 et 1,2 The Discoverers, D. Boorstin, 1986, Seghers, Paris.
  2. Plutark, nan Ifide & ofir, Nan Sympofiac. IV, [1] Charles de Brosses te site (1760). ) paj nan Kil bondye fetich yo, oswa Paralèl relijyon ansyen peyi Lejip la ak relijyon aktyèl Nigritia (285 p.)
  3. Pliny the Elder, Natural History, liv II, Chapit 97-99 Li an fransè ak laten
  4. Pierre Germa, Depi kilè?
  5. Sentèz ak karakterizasyon molekilè leman precurseur, Tèz AD Colin, 1994, University of Paris XI Orsay.
  6. Définitions <!-rasin, epi li pa elektrisite menm si yo fè sa nan Elektrisite. -->/0 lexicographiques et <!-rasin, epi li pa elektrisite menm si yo fè sa nan Elektrisite. -->/0 étymologiques de « elektrik<!-rasin, epi li pa elektrisite menm si yo fè sa nan Elektrisite. --> » dans le Trésor de la langue française informatisé, sur le site du Centre national de ressources textuelles et lexicales.
  7. 7,0 et 7,1 Diction of Sciences, p. 541-542 ..
  8. « Sèlman yon ti minority kenbe yon mayetizasyon... yon entèraksyon pwisans. ant bouk elektrik atomik chak elektwon fèt nan òbit li (wotasyon satelit), gen tandans fè aliman yo nan menm direksyon an. »... ak rezilta nan konstitye yon moun pèmanan... Dictionary of Sciences, p. 542 - (apeprè kòm si se te yon seri torus oryante, (bobin elektrik san nwayo, patikil pwen ki pa jwenn radyasyon), nan nivo atomik, tout tan travese pa yon kouran kouran. dirèk konstan-).
  9. Premye kout yon leman nan Petit Larousse Illustrated, 1987.
  10. « Sèlman yon ti minority kenbe yon mayetizasyon... yon entèraksyon pwisans. ant bouk elektrik atomik chak elektwon fèt nan òbit li (wotasyon satelit), gen tandans fè aliman yo nan menm direksyon an. »... ak rezilta nan konstitye yon moun pèmanan... Dictionary of Sciences, p. 542 - (apeprè kòm si se te yon seri torus oryante, (bobin elektrik san nwayo, patikil pwen ki pa jwenn radyasyon), nan nivo atomik, tout tan travese pa yon kouran kouran. dirèk konstan-).
  11. Premye kout yon leman nan Petit Larousse Illustrated, 1987.