César-Jacques Dessalines
| César-Jacques | |
 Potrè César-Jacques Dessalines. | |
| Fonksyon | |
|---|---|
| Wa Lagonav | |
| – ( 15 an ak 13 jou) |
|
| Predesesè | Jacques II |
| Siksesè | Faustin Soulouque (anpéré) |
| Biyografi | |
| Dat nesans | |
| Lye nesans | Sen Mak |
| Peyi nesans | Sen Domeng Ayiti |
| Dat lanmò | (ak 62 ane) |
| Lye lanmò | Pòtoprens |
| Peyi lanmò | Ayiti |
| Nasyonalite | Ayisyen |
| Papa | Jean-Jacques Dessalines |
| Manman | Marie-Claire Heureuse Félicité Bonheur |
| Konjwen | Marie-Thérèse Poncette |
| Pitit | Marie-Claire Jean-Jacques César Jacques-Destiné |
|
|
|
.svg) |
|
| Wa Ayiti | |
modifye  |
|
César-Jacques Dessalines[1], (« Prens Bobo »), ki fèt 5 me 1785 nan Sen Mak (Ayiti) epi ki mouri pa egzekisyon 12 janvye 1848 nan Pòtoprens (Ayiti), se yon prens ki te pwoklame tèt li wa Lagonav nan opozisyon ak rejim an Ayiti, pitit gason Jean-Jacques Dessalines, ewo endepandans Ayiti ak premye anperè peyi a, ansanm ak Marie-Claire Bonheur[2], ansyèn anperatris Ayiti. César-Jacques se twazyèm pitit (e dezyèm gason) pami 15 timoun koup enperyal la. Li te dirije kòm wa zile Lagonav soti nan 1832 rive 1848, kote li te mete sou pye yon monachi secesyonis apre lanmò papa li. Li konsidere kòm dènye pretandan lejitim tròn anpi Ayiti anvan Faustin Soulouque te vin pran pouvwa a.
Biyografi
[modifye | modifye kòd]Jenès li ak fòmasyon li
[modifye | modifye kòd]César-Jacques te fèt 5 me 1785 nan Sen Mak, ki te yon pati nan koloni fransè Saint-Domingue. Li te dezyèm pitit gason Jean-Jacques Dessalines ak Marie-Claire Bonheur. Li grandi nan mitan yon epòk revolisyon ak batay pou libète.
Li te resevwa yon edikasyon militè ak politik, anba sipèvizyon preseptè papa li te chwazi. Li te aprann zafè lagè, gouvènans, ak ide sou libète ak souverènte. Relijyon katolik te prezan nan edikasyon li, men li te melanje ak tradisyon ayisyen.
Egzil sou zile Lagonav
[modifye | modifye kòd]Aprè asasina Jean-Jacques Dessalines 17 oktòb 1806, César-Jacques pati ak frè l yo bò kote Henri Christophe, epi divize Ayiti an de rejim: yon monachi nan Nò ak yon repiblik Sid. Tit "Baron Dessalines" pa Christophe, li rantre nan zile Lagonav ak frè l Jacques, apre tonbe nan fanmi Christophe ak inifikasyon Ayisyen an. Yo te pran avè yo kèk militè ki te rete fidèl a Anpi a.
Sou zile a, frè Dessalines yo te mete sou pye yon gouvènman endepandan. Jacques te deklare tèt li wa Lagonav an 1820, pandan César-Jacques te sèvi kòm konseye ak minis lagè. Anpil ansyen ofisye imèpyal ak militan ki te kwè nan ide papa yo te vin rasanble sou zile a.
Soti 1807 rive 1832, gouvènman Lagonav la, menm si li pa t rekonèt ofisyèlman pa gouvènman Pòtoprens lan, te gen otorite sou zile a. Yo te devlope yon monachi konstitisyonèl melanje ak tradisyon afriken, modèl napolyonèn, ak prensip ayisyen.
Yo te mete sou pye sistèm edikasyon, ouvè lekòl, mete règleman sou tè, epi devlope ti komès ak Jamayik, Kiba, ak kèk komèsan fransè. Yo te menm kreye yon ti palman lokal an 1824.
Wa Lagonav
[modifye | modifye kòd]An 1832, Jacques mouri san li pa gen pitit gason. César-Jacques vin wa Lagonav. Li ranfòse pouvwa monachi a, li mete aksan sou edikasyon, agrikilti, ak jistis.
Li te chèche balans ant lejitimite monachik li a ak patisipasyon pèp la. Li te mete sou pye yon konseye, ak ansyen militè ak entèlektyèl. Politik li te modere, men li te mete lòd, devlope pò, epi relanse pwodiksyon koton ak tabak.
César te eseye fè Lagonav vin rekonèt kòm yon leta endepandan oswa eta vasyal Anpi Ayiti, men pifò peyi pa t pran l oserye. Sepandan, li te fè ti komès ak Angletè ak Lafrans.
Nan zile a, li te devlope agrikilti pou viv, mete kòd sivil, epi kreye yon sistèm jistis ki baze sou modèl Napoléon.
Arestasyon ak egzekisyon
[modifye | modifye kòd]
An 1847, Faustin Soulouque, yon jeneral ki gen orijin modès, pran pouvwa a nan Pòtoprens. Li deklare tèt li prezidan pou lavi epi li prepare tèt li pou vin anperè. Soulouk se te demi-frè César, paske li te pitit sanzetwaz Jean-Jacques Dessalines ak yon sèvant.
César-Jacques te eseye negosye ak li pou Soulouque ta lage pouvwa a epi mete tròn lan tounen nan men desandan lejitim Dessalines yo. Soulouque fè kwè li dakò. Li voye sòlda sou zile a pou finalize akò a.
5 janvye 1848, sòlda Soulouque debake sou Lagonav san okenn rezistans. Men, yo pa t vin negosye. Yo arete César-Jacques, pitit li Jean-Jacques César Dessalines ak pitit pitit li Jacques.
Yo mennen yo nan Pòtoprens. Malgre fanmi yo ak pèp la sipliye Soulouque pou l padone yo, li bay lòd pou yo egzekite yo. 12 janvye 1848, twa jenerasyon Dessalines yo tire joubare.
Ak lanmò yo, branch lejitim Dessalines yo disparèt. Soulouque vin sèl pretandan gason ki rete. Sa pèmèt li deklare tèt li anperè Faustin I mwa apre.
Desandans ak eritaj li
[modifye | modifye kòd]César-Jacques te marye an 1807 ak yon fransèz, Marie-Thérèse Poncette (1788–1863). Yo te gen twa pitit :
- Marie-Claire Dessalines (1808–1881)
- Jean-Jacques César Dessalines (1810–1848)
- Jacques Destiné Dessalines (1812–1819)
Se Marie-Claire, sèl pitit fi a, ki te viv plis lontan. Li pa t janm marye. Li te viv trankil nan vil Jeremi. Yo dekouvri jounal pèsonèl li an 1903, e li se yon sous enpòtan sou lavi sou Lagonav.
Egzekisyon César-Jacques ak pitit li yo te ouvè pòt pou Soulouque monopolize eritaj Dessalines yo epi fè tèt li pase kòm nouvo anperè.
Referans
[modifye | modifye kòd]- ↑ « César Jacques Dessalines » (in anglais). 2020-04-01. Retrieved 2024-03-25.
- ↑ « Généalogie de César Jacques DESSALINES (1) » (in français). Retrieved 2024-03-25.
Lyen deyò
[modifye | modifye kòd]- Jeneyaloji Janjak Desalin sou royalark.net