Relasyon ant Etazini ak Ayiti

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Drapo Etazini
Drapo Ayiti

Relasyon ant Ayiti ak Etazini se relasyon bilateral.

Daprè Rapò Global Lidèchip 2012 nan Etazini, 79% Ayisyen apwouve lidèchip ameriken, ak 18% dezapwobasyon ak 3% ensètitid, pi gwo nòt nan peyi etidye nan Amerik [1].

Entwodiksyon[edite | modifye sous]

Akòz pozisyon jewografik li a, Ayiti ka afèkte estabilite nan Karayib la ak nan Amerik Latin nan e se pou sa ki gen enpòtans estratejik pou Etazini. Istorikman, Etazini te wè Ayiti kòm yon kontrepwa nan kominis Kiba. Potansyèl Ayiti a tankou yon patnè komèsyal ak jwè nan komès dwòg la fè peyi sa a ki gen enpòtans estratejik nan peyi Etazini. Anplis, de (2) peyi sa yo lye avèk yon gwo dyaspora ki ap viv nan Etazini [2].

Istwa[edite | modifye sous]

Relasyon ant Etazini ak Ayiti (1804-1914)[edite | modifye sous]

Aprè Ayiti te vin endepandan de Lafrans nan lane 1804, pa yon revòlt esklav, sid pwo-esklavajis la te pè ke evènman sa a ta enfliyanse esklav yo nan peyi Etazini. Amerik te refize rekonèt endepandans Ayiti a jouk 1862 [3]. Prezidan Andrew Johnson te sijere ke li te anèkse zile a pou ranfòse enfliyans li sou Ewòp Karayib la. Gouvènman Etazini an pa janm reponn, men mete kanpe yon lame aktif sou zile a pandan peryòd sa a. Pandan diznevyèm syèk la, metis yo ak Nwa souvan antre nan konfli ak itilize yon entèvansyon etranje. Daprè istoryen Hans Schmidt, US Navy a voye bato nan Ayiti 19 fwa ant 1857 ak 1913 pou "pwoteje lavi yo ak pwopriyete nan Ameriken" jouk Etazini an finalman rete nan Ayiti an 1915 [4]. Ka Môle Saint-Nicolas a se yon egzanp yon konfli ameriken-ayisyen.

Okipasyon Ayiti pa Etazini (1915-1934)[edite | modifye sous]

Ant 1915 ak 1934, Marin Ameriken yo okipe Ayiti. Anvan okipasyon an, lame ameriken an te pran kontwòl bank yo e li te ogmante $ 500,000 dola nan Nouyòk. Konstitisyon ayisyèn an te ekri pou anpeche antite etranje posede tè oswa opere an Ayiti. Sepandan, kòm yon rezilta okipasyon an, Etazini te ankouraje gouvènman ayisyen an pou ekri ankò konstitisyon an pou anile yon dispozisyon 1804 ki entèdi etranje yo genyen tè an Ayiti. [5] Okipasyon sa a te gen yon enpak sou ekonomi peyi a ak sou pwòp tèt ou imaj la yo ak endepandans la pèp. Finalman, Ayisyen ini pou reziste okipasyon amerikèn ak fòs amerikèn ki te kite nan lane 1934. Lame ayisyen an ki fèk fòme (Gad la) te rete dèyè. Li konsiste sitou de sòlda nwa ak ofisye milat, ki domine fonksyon politik jouk 1947.[6]

Entèvansyon Etazini an Ayiti (1957-2005)[edite | modifye sous]

Soti nan 1957 a 1971, François Duvalier te dirije Ayiti anba yon diktati represif, men gen kèk diskite ke Etazini tolere rejim lan paske li te fòtman anti-kominis ak balanse zile kominis la nan Kiba pandan Gè Fwad la. Nan lanmò Divalye, pitit gason li, Jean-Claude Duvalier ("Baby Doc"), te pran epi kenbe anpil politik papa li yo.[7]

Administrasyon Reagan te fòse Baby Doc pou li kite sèn nan an 1986 e lè yon diktati militè represif te parèt, Prezidan Reagan te sispann èd li. Administrasyon George HW Bush te anbago tou e te bloke Ayiti, sispann nenpòt èd, eksèpte pou èd imanitè.[8]

Aprè fen fanmi Divalye a ak lòt rejim militè yo, Jean-Bertrand Aristide te eli an 1990, men li te ranvèse pa yon koudeta sèt (7) mwa pita. Soti nan 1991 rive 1994, administrasyon Clinton la te enpoze yon blokaj ekonomik ki fè plis pòv ankò peyi a, epi finalman administrasyon Clinton te entèvni militèman an 1994 pou retabli Aristide sou pouvwa a.[9],[10] Sipò Etazini pou Aristide te bese kòm yon konsekans pwoblèm koripsyon, e yon rebelyon ame nan mwa fevriye 2004 te mennen nan egzil li. [11]

Aprè René Préval te siksede Aristide, èd yo te retounen an Ayiti pou yon total $ 1.5 milya ant 1990 ak 2005.[12]

Politik aktyèl Etazini anvè Ayiti[edite | modifye sous]

Gen kèk ekspè nan politik ki diskite ke politik ak entèvansyon amerikèn te agrave pwoblèm yo an Ayiti, ki fè byennèt peyi a nan yon responsablite Etazini. [13] Politik amerikèn anvè Ayiti te ofisyèlman fèt yo ankouraje ak ranfòse demokrasi, ede diminye povrete, analfabetis ak malnitrisyon; ankouraje respè pou dwa moun ; ak goumen kont imigrasyon ilegal ak trafik dwòg la. Etazini tou sipòte ak fasilite echanj ak envestisman bilateral, menm jan tou migrasyon legal ak vwayaj. Objektif politik yo nan Etazini reyalize nan aksyon dirèk bilateral ak kolaborasyon avèk kominote entènasyonal la. Etazini te jwe yon wòl prensipal nan òganize patisipasyon entènasyonal avèk Ayiti. Etazini ap travay sere sere avèk Òganizasyon Eta Ameriken (OEA), ki gen ladan gwoup zanmi "Ayiti" Sekretè Jeneral la (orijinal yon gwoup Nasyonzini ki gen ladan Etazini, Kanada, Frans, Venezwela, Chili, Ajantin) ki te vin pli laj nan lane 2001 pou Almay, Espay, Nòvèj, Meksik, Gwatemala, Beliz ak Bahamas), kominote Karayib la. (CARICOM) ak diferan peyi reyalize objektif politik yo. Selon yon sondaj ki te fèt an 2005-2006, 67% Ayisyen ta emigre si yo te kapab, ak 2 milyon moun ki gen orijin ayisyen ap viv nan Etazini yo, 60% nan yo ki te fèt nan Amerik la. Kat-senkyèm nan inivèsite ayisyen diplome ap viv andeyò Ayiti.[14] Aprè tranblemanntè ki te fèt nan janvye 2010 la, Depatman Sekirite Teritwa sispann tanporèman depòtasyon Ayisyen epi yo te akòde pwoteksyon tanporè sitwayen ayisyen pou 18 mwa. [15]

An 2010, Bill Clinton te ekskize li pou li te mande Ayiti lage tarif yo sou diri enpòte sibvansyone nan Etazini yo, ki te gen yon efè negatif sou kiltivatè ayisyen nan Nò a.[16] 24 Me 2010, Pwogram Lift Elektwonik Ayiti (HELP) te siyen pa lwa Etazini, garanti tarif preferansyèl pou rad ki fèt an Ayiti. [17] 22 oktòb 2012, Sekretè Deta Ameriken Hillary Clinton te bay diskou a nan ouvèti kontwovèsyal Karakòl Industrial Park [18],[19],[20] [21].

Nan 2011, WikiLeaks revele enfòmasyon ki montre ke administrasyon Obama a goumen kenbe salè ayisyen nan 31 santim yon èdtan lè gouvènman ayisyen an te pase yon lwa ògmante salè minimòm-nan a 61 santim pa èdtan.[22],[23].

Asistans Etazini pou ekonomi ak devlòpman an Ayiti[edite | modifye sous]

Prezidan ayisyen René Préval (agoch) ak George W. Bush (adwat) nan Biwo Oval Mezon Blanch lan nan Wachintòn, 8 me 2007.

Ensekirite politik ak enkapasite gouvènman ayisyen yo pou envesti nan devlopman resous natirèl ak imen peyi a te kontribye anpil nan sitiyasyon aktyèl sou-devlopman peyi a. Efò ameriken pou ranfòse demokrasi ak mete fondasyon pou kwasans ekonomik yo gen entansyon adrese sitiyasyon sa a. Etazini se donatè pi gwo an Ayiti depi 1973. Ant 1995 ak 2003, Etazini te bay plis pase $ 850 milyon dola nan èd an Ayiti. Depi 2004, Etazini te bay plis pase $ 600 milyon dola pou amelyore gouvènans, sekirite, règ lalwa, rekiperasyon ekonomik ak kritik bezwen moun. Bidjè Prezidan an te mande pou ane fiskal 2007 la te $ 198 milyon. Lajan gouvènman ameriken yo te itilize pou finanse pwogram pou rezoud yon varyete de pwoblèm.

Gen kèk ekspè, sepandan, te kritike nati kondisyonèl èd Ameriken an an Ayiti. Èd Ameriken yo souvan bay dapre kondisyon ki dikte nan objektif politik ameriken an epi yo pa pa enstitisyon ayisyen yo. Sa parèt ka a pou kèk pwogram ONG finanse USAID.[11] : 27 USAID te jwe yon wòl tou nan eliminasyon vyann kochon kreyòl la, yon avantaj enpòtan pou ti fèmye ayisyen yo, nan ane 1980 yo kòm yon pati nan batay kont epidemi grip pòsin Afriken an.

Ayiti te soufri pou dè dekad soti nan yon pousantaj trè wo nan chomaj ak underemployment. Gout nan byen file nan travay nan sektè a asanble iben, ki soti nan plis pase 100,000 an 1986 a mwens pase 20,000 an 2006, konpoze mank de la travay. Yo nan lòd yo ranfòse ekonomi an, asistans ameriken an ap eseye kreye opòtinite travay ki estab ak dirab pou popilasyon an ap grandi, espesyalman nan zòn riral yo. Plis dènyèman, pwogram ogmante prete bank komèsyal yo mikwo-antrepriz, patikilyèman nan sektè agrikòl la, te kreye yon kantite siyifikatif nan travay yo. Èd Amerikèn an dirije prensipalman nan òganizasyon volontè prive ak kontraktè pou asire aplikasyon efikas pwogram asistans Etazini yo.

Goumen trafik dwòg an Ayiti[edite | modifye sous]

Ayiti se yon pwen enpòtan transbòdé pou sid Ameriken dwòg, sitou kokayin, voye nan Etazini. Pou konbat sa a menas, Etazini te pran yon kantite mezi, ki gen ladan kontwole ak fòme ayisyen Nasyonal Counter-Narcotics Divizyon Lapolis la, bay materyèl asistans ak fòmasyon Gad Kòt ayisyen an al goumen. kont dwòg ak imigran, trafikè anba akizasyon nan Etazini yo [24] .

Repons Etazini nan tranblemanntè Ayiti 2010 la[edite | modifye sous]

Pi gwo tranblemanntè ki te anrejistre nan istwa Ayiti a te rive 12 janvye 2010, epi li te anrejistre yon grandè 7.0 sou echèl Richter. Tranbleman tè a te frape sant vil la 15 kilomèt nan sidwès Pòtoprens e te koze domaj katastwofik. Anbasadè ameriken an Ayiti Kenneth H. Merten te bay yon deklarasyon sou katastwòf e Ajans Etazini pou Devlopman Entènasyonal (USAID) te vin ajans prensipal pou repons gouvènman ameriken pou dezas la. . USAID apwouve $ 50,000 pou premyè aplikasyon yon pwogram repons pou ijans. Gouvènman Etazini an te etabli tou yon gwoup travay entè-ajans kowòdone efò rechèch ak sekou, lojistik ak enfrastrikti sipò, pwovizyon asistans ak evalyasyon bezwen. [25]

Rapò resan yo sijere ke èd nan iman ameriken an te deranje kèk nan mache domestik Ayiti yo, tankou chèn ekipman pou diri [26]

Malgre ke Depatman Deta a ak Depatman Defans lan te afekte $ 98.5 milyon dola pou klè 1.2 milyon mèt kib debri, efò yo entravée pa yon mank de ekipman ak resous. [27]

14 janvye, administrasyon Obama te anonse $ 100 milyon nan èd imanitè an Ayiti pou satisfè bezwen imedya li yo, anplis de fon ki egziste deja pou Ayiti. Biwo Asistans Etranje USAID lan (OFDA) voye yon ekip repons dezas 32-manm (DART). [15]

Repons militè ameriken an[edite | modifye sous]

Kòmandman Sid Etazini an (SOUTHCOM) te sipèvize Depatman Repons Defans (DOD) ak deplwaye resous militè yo kòm yon pati nan Operation United Response, ki te sipòte efò asistans ki te dirije US. Etazini ak kominote entènasyonal la. An fevriye 2010, Depatman Defans te gen 20,458 twoup deplwaye an Ayiti oswa dlo li yo. Vennsis marin ak kòt gad palè, 68 elikoptè ak plis pase 50 avyon zèl fiks kontribye nan transpò a nan founiti, sekou ak sekou pèsonèl ak viktim. Anplwaye Kòmand Operasyon Espesyal Ameriken yo te voye yo nan Pòtoprens nan 24 èdtan apre tranbleman tè a, retabli kapasite kontwòl trafik aeryen an ak fasilite operasyon lè, bay yo. sèvis medikal imedyat ak misyon rechèch ak sekou fèt. An fevriye 2010, Depatman Defans lan te bay 2.1 milyon dlo nan boutèy, 1,79 milyon rasyon manje, plis pase 100,000 liv ekipman medikal ak plis pase 844,000 gaz en. Lòt travay anplwaye Depatman Defans lan fè gen ladan tretman aksidan sou tè ak dlo, rekonesans ayeryen pou fasilite operasyon sekou / ravitaye, distribisyon radyo komèsyal pòtab ak pwovizyon kapasite. pou enfòmasyon sou sèvis ijans yo. [15]

Kòmantè Donald Trump sou "peyi maladi a"[edite | modifye sous]

11 janvye 2018, Washington Post te rapòte ke Donald Trump, nan yon diskisyon sou pwoteksyon imigran ki soti Ayiti, El Salvador ak peyi Afriken yo, te di: "Poukisa li te fè nou tout moun sa yo nan peyi dezòd? Anplis de sa, li te di ke nenpòt moun ki ap eseye emigre soti nan Ayiti te gen SIDA e li te "yon vektè nan VIH". Apre yo fin pibliye rapò a, Trump te refize itilize tèm "peyi maladi a" sou Twitter, men li te di ke li te itilize lang difisil kont peyi yo. Pandan se tan, yon pòtpawòl Nasyonzini kondane kòmantè Trump a, ki dekri l 'kòm "rasis". Laurent Lamothe, ansyen premye minis Ayiti a, te kritike tou kòmantè Trump lan. Apre plizyè jou revòlt apre remak Trump yo, anbasad ameriken nan Pòtoprens te fèmen nan 23 janvye 2018 [28]

Opòtinite biznis Etazini an Ayiti[edite | modifye sous]

Lòt opòtinite pou konpayi amerikèn yo enkli devlopman ak komès nan pwodui agrikòl kri ak trete; founiti medikal ak ekipman; rebati ak modènize enfrastrikti epwize an Ayiti; devlopman nan touris ak sektè ki gen rapò, ki gen ladan atizay ak atizana; ak amelyore kapasite nan eliminasyon dechè, transpò, enèji, telekominikasyon ak operasyon asanble ekspòtasyon. Sektè prim asanble an Ayiti gen ladan tèkstil, konpozan elektwonik ak materyèl anbalaj. Lòt opòtinite ekspòtasyon nan Etazini yo gen ladan machin elektwonik, ki gen ladan jenerasyon pouvwa, son ak ekipman televizyon, plastik ak papye, materyo pou konstriksyon, enstalasyon plonbri, ekipman ak machin, bwa. Benefis pou enpòte ak ekspòtatè ayisyen ak Etazini yo disponib nan Karayib Bazen Komès Lwa sou Patenarya (CBTPA), ki bay pou devwa-ekspòtasyon an gratis nan anpil pwodui ayisyen reyini soti nan konpozan US oswa materyèl ak Lwa HOPE a, ki founi pou preferans adisyonèl san devwa pou pwodui rad / tèkstil ak ekipman fil elèktrik otomobil [29].

Etazini tou gen opòtinite ekspòtasyon pou kat-wou-kondwi machin, konsomatè elektwonik, diri, ble, farin, bèt ak legim grès, vyann, legim, ak manje trete. Gouvènman an nan Ayiti ap chèche reyaktive ak devlope endistri agrikòl kote Ayiti jwi avantaj konparatif, ki gen ladan lwil esansyèl, epis santi bon, fwi ak legim ak SISAL. Gouvènman an ap ankouraje foul la nan nouvo kapital ak inovasyon teknolojik. Ou ka jwenn plis enfòmasyon sou opòtinite biznis an Ayiti nan Gid Komès Peyi pou Ayiti[30] .

Kreyasyon yon konpayi Ameriken an Ayiti[edite | modifye sous]

Moun ki vle travay an Ayiti dwe jwenn yon viza imigran ki sòti nan yon konsila ayisyen ak, nan pifò ka yo, yon pèmi travay gouvènman an. Komèsan tanporè ak rezidan yo dwe genyen tou yon kat idantite pwofesyonèl [31] .

Restriksyon sou pwopriyete toujou egziste pou etranje yo. Dwa pwopriyete etranje yo limite a 1.29 ekta nan zòn iben ak 6.45 ekta nan zòn riral yo. Okenn etranje pa kapab posede plis pase yon rezidans nan menm distri a, ni posede pwopriyete oswa bilding tou pre fontyè an. Pou posede byen imobilye, yo bezwen yon otorizasyon nan Depatman Lajistis [32] .

Main ofisyèl ameriken an Ayiti[edite | modifye sous]

  • Anbasadè - Michele J. Sison
  • Asistan Chef de Misyon - Robin Daillo
  • Ofisye Afè Piblik - James Ellickson-Brown
  • Direktè USAID - Jene Thomas

Premye lidè ayisyen nan Etazini[edite | modifye sous]

  • Anbasadè - Pòl Altidor

Misyon diplomatik yo[edite | modifye sous]

Gade tou[edite | modifye sous]

  • Ayisyen-Ameriken
  • Navassa Island (reklamasyon tè)
  • Inyon Nò Ameriken an
  • Akò Komès Lib Nò Ameriken an
  • Zòn Komès Lib nan Amerik yo
  • Twazyèm Border Initiative
  • Kominote Karayib la
  • Karayib Basen Inisyativ (CBI)
  • Patenarya Biznis ak Lwa Basen Karayib la
  • Western Emisfè Vwayaj Inisyativ
  • Etazini ak revolisyon ayisyen an
  • Relasyon Etranje Etazini
  • Relasyon etranje an Ayiti

Referans[edite | modifye sous]

  1. Rapò Pwojè Global Lidèchip Etazini - 2012 Gallup
  2. Easterly, William (2006). The White Man's Burden. New York: Penguin Books. pp. 330–331. 
  3. Buschschluter, Vanessa (16 janvye 2010). The Long History of Troubled Ties Between Haiti and the US. 
  4. Easterly, William (2006). The White Man's Burden. New York: Penguin Books. pp. 330–331. 
  5. (angle) en Steckley, Marylynn; Weis, Tony (2016-12-20). « Agriculture in and beyond the Haitian catastrophe ». p. 397–413. ISSN 0143-6597. doi:10.1080/01436597.2016.1256762. 
  6. (angle) en Easterly, William (2006). The White Man's Burden. New York: Penguin Books. pp. 330–331. 
  7. (angle) en Buss, Terry F.; Gardner, Adam (fevriye 2006). « Why Foreign Aid to Haiti Failed (and How to Do It Better Next Time) » (PDF). Washington, D.C.: National Academy of Public Administration. Retrieved 2 janvye 2010. 
  8. (angle) en Buss, Terry F.; Gardner, Adam (fevriye 2006). « Why Foreign Aid to Haiti Failed (and How to Do It Better Next Time) » (PDF). Washington, D.C.: National Academy of Public Administration. Retrieved 2 janvye 2010. 
  9. Buss, Terry F.; Gardner, Adam (fevriye 2006). « Why Foreign Aid to Haiti Failed (and How to Do It Better Next Time) » (PDF). Washington, D.C.: National Academy of Public Administration. Retrieved 2 janvye 2010. 
  10. Easterly, William (2006). The White Man's Burden. New York: Penguin Books. pp. 330–331. 
  11. 11,0 et 11,1 Buss, Terry F.; Gardner, Adam (fevriye 2006). « Why Foreign Aid to Haiti Failed (and How to Do It Better Next Time) » (PDF). Washington, D.C.: National Academy of Public Administration. Retrieved 2 janvye 2010. 
  12. (angle) en Buss, Terry F.; Gardner, Adam (fevriye 2006). « Why Foreign Aid to Haiti Failed (and How to Do It Better Next Time) » (PDF). Washington, D.C.: National Academy of Public Administration. Retrieved 2 janvye 2010. 
  13. (angle) en Buss, Terry F.; Gardner, Adam (fevriye 2006). « Why Foreign Aid to Haiti Failed (and How to Do It Better Next Time) » (PDF). Washington, D.C.: National Academy of Public Administration. Retrieved 2 janvye 2010. 
  14. Buss, Terry F.; Gardner, Adam (fevriye 2006). « Why Foreign Aid to Haiti Failed (and How to Do It Better Next Time) » (PDF). Washington, D.C.: National Academy of Public Administration. Retrieved 2 janvye 2010. 
  15. 15,0 15,1 et 15,2 Margesson, Rhonda; Taft-Morales (2 fevriye 2010). « Haiti Earthquake: Crisis and Response » (PDF). Washington, D.C.: Congressional Research Service. Retrieved 2 janvye 2010. 
  16. Goodman, Amy (1 avril 2010). « "We Made a Devil's Bargain": Fmr. President Clinton Apologizes for Trade Policies that Destroyed Haitian Rice Farming ». Democracy Now!. Retrieved 21 septanm 2016. 
  17. « HR 5160: Haiti Economic Lift Program ». govtrack. Retrieved 14 oktòb 2016. 
  18. Hillary Clinton (22 oktòb 2012). « Remarks at the Caracol Industrial Park Opening Ceremony ». US Department of State. Retrieved 23 septanm 2016. 
  19. Susana Ferreira; Andrew Quinn (22 oktòb 2012). « Clintons preside at star-studded opening of Haitian industrial park ». Reuters. Retrieved 14 oktòb 2016. 
  20. Johnston, Jake (16 janvye 2014). « Outsourcing Haiti: How disaster relief became a disaster of its own ». Boston Review. Retrieved 22 septanm 2016. 
  21. Claire Lauterbach; Elaine Zuckerman (2013). « Caracol Industrial Park Social and Gender Impacts of Year One of Haiti’s newest IFI - funded Industrial Park » (PDF). GenderAction. Gender Action. p. 35. Retrieved 23 septanm 2016. 
  22. https://www.businessinsider.com.au/wikileaks-haiti-minimum-wage-the-nation-2011-6?r=US&IR=T
  23. https://www.thenation.com/article/wikileaks-haiti-let-them-live-3-day/
  24. « Haïti ». Retrieved 2018-06-27. 
  25. (angle) en Margesson, Rhonda; Taft-Morales (2 fevriye 2010). « Haiti Earthquake: Crisis and Response » (PDF). Washington, D.C.: Congressional Research Service. Retrieved 2 fevriye 2010. 
  26. Davidson, Adam (29 jen 2010). « Haiti: The Rice Dilemma ». Boston, Massachusetts: WGBH-TV / Public Broadcasting Service. 
  27. Lush, Tamara (11 septanm 2010). « Just 2 Percent of Quake Debris in Haiti Cleared ». 
  28. « US Embassy in Haiti closed over Anti-Trump protests ». Armenian Press. 23 janvye 2018. Retrieved 24 janvye 2018. 
  29. « Caribbean Basin Trade Partnership Act (CBTPA) | U.S. Customs and Border Protection ». www.cbp.gov. Retrieved 2018-06-27. 
  30. « export.gov ». www.export.gov. Retrieved 2018-06-27. 
  31. « Immigrant Visas | U.S. Embassy in Haiti ». 
  32. « Haiti ». 
  33. Anbasad Ayiti nan Washington)
  34. Anbasad Etazini nan Pòtoprens (an kreyòl, anglè ak franse)

Lyen deyò[edite | modifye sous]