Koripsyon

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib
Sauter à la navigation Sauter à la recherche
Endèks mondyal nan pèsepsyon Koripsyon an 2014 selon Transparency International[1]

Koripsyon se yon abi pouvwa pou jwenn anrichisman pèsonèl oswa sou non twazyèm pati.

Definisyon[edite | modifye sous]

Patrick Balkany, politisyen franse kondane pou koripsyon an 1996, pita ankò akize nan 2016 pou fwod fiskal ak koripsyon pasif.

Transparency International[edite | modifye sous]

Selon Transparency International, "koripsyon se abi yon pouvwa ki te resevwa nan delegasyon pou rezon prive"[2]. Definisyon sa a pèmèt izole twa (3) eleman koripsyon an :

  • abi pouvwa;
  • pou rezon prive (konsa pa nesesèman benefisye moun ki abize pouvwa a, men ki gen ladan manm nan fanmi pwòch li oswa zanmi);
  • yon pouvwa ki te delege (ki ka soti nan tou de sektè yo prive ak piblik la).

Transparency tou pafwa itilize definisyon sa a: "abi pouvwa a nan objektif pou anrichisman pèsonèl"...

Òganis ewopeyen yo[edite | modifye sous]

Asanble palmantè nan Konsèy la nan Ewòp defini koripsyon kòm "itilize a ak abi pouvwa piblik pou rezon prive".

Bank mondyal[edite | modifye sous]

Bank Mondyal konsève definisyon sa yo nan koripsyon: "Sèvi ak pozisyon ou kòm yon responsab sèvis piblik pou benefis pèsonèl".

Nasyonzini[edite | modifye sous]

Enstiti Entènasyonal a pou Planifikasyon Edikasyon UNESCO te etidye sitou koripsyon nan edikasyon. Nan ka sa a, li bay definisyon sa a : "itilizasyon sistematik nan yon anplwa piblik pou yon benefis prive, ki gen yon enpak siyifikatif sou disponiblite ak kalite machandiz ak sèvis edikatif, epi, kidonk, sou aksè, bon jan kalite a oswa ekite edikasyon an.

Kòz[edite | modifye sous]

Kòz jeneral[edite | modifye sous]

  • Absans de nenpòt politik prevantif anti-koripsyon ak konsyans sou enpòtans ki genyen nan pwoblèm tankou etik pwofesyonèl, konfli enterè (pou egzanp yo anpeche moun antre nan konsèy minisipal yo defann pwòp enterè imobilye, antrepriz oswa lòt ; mank reflèks "libere" nan sèten desizyon), refi a nan kado ak lòt benefis ki fini kreye relasyon enfidèl oswa enkonpriz pa twazyèm pati (ki gen ladan kado fen ane);
  • Enstitisyon fèb
  • Salè ki ba
  • Kilti administratif ak kòporatis pe pwopis
  • Aspè kiltirèl

Ekwasyon ekoonomis Klitgaard[edite | modifye sous]

Robert Klitgaard te poze ekwasyon chematik sa li sou koripsyon :

koripsyon = monopòl + pouvwa - transparans

Karakteristik[edite | modifye sous]

Fòm[edite | modifye sous]

Bank Mondyal konsève fòm koripsyon sa yo ː

  • "paye anba tab" ː se peman pou responsab ofisyèl yo pou aji pi vit, pi fleksib e pi favorab.
  • "fwòd" ː se fo nan done, bòdwo, konplisite, elatriye.
  • "ekstòsyon" ː se lajan jwenn pa presyon oswa fòs.
  • "favoritis", Nepotis, konplisite ː se favorize moun yo renmen.
  • "detounman fon"

Jan koripsyon[edite | modifye sous]

Bank Mondyal konsève jan koripsyon sa yo ː

  • gwo koripsyon ː se koripsyon wo nivo kote desidè politik yo kreye ak ranfòse lwa yo itilize pozisyon ofisyèl yo pou ankouraje byennèt yo, estati yo oswa pouvwa pèsonèl yo;
  • pitit koripsyon ː se koripsyon biwokratik nan administrasyon piblik la.

Kou[edite | modifye sous]

Selon yon estimasyon Bank Mondyal, nan lane 2001-2002, $ 1 bilyon dola ta te detounen nan "paye anba tab". Kantite lajan sa a reprezante apeprè 3% nan echanj nan mond lan pou menm peryòd la.[3]

Òganizasyon entènasyonal non-gouvènmantal Transparency International te pibliye nan dat 25 mas 2004 yon lis dis (10) chèf leta ki pi koripsyon yo.

Pou egzanp, Mohamed Suharto ta gen detounen ant $ 15 ak $ 35 milya dola, Ferdinand Marcos ant senk (5) ak dis (10), ak Mobutu Sese Seko apeprè $ 5 milya dola pandan li te ap gouvène Zayi.

Gade tou[edite | modifye sous]

Karakteristik koripsyon an[edite | modifye sous]

Konba kont koripsyon[edite | modifye sous]

Referans[edite | modifye sous]

Lyen deyò[edite | modifye sous]