Aller au contenu

Akademi Kreyòl Ayisyen

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib

Akademi Kreyòl Ayisyen, se enstans nan peyi Ayiti ki la pou regile lang kreyòl la.[1] Konstitisyon 1987 nan atik 213 rekonèt egzistans Akademi an. Li konpoze de jiska 55 savan anba lidèchip Jean Pauris Jean-Baptiste.[2]

Istwa li

[modifye | modifye kòd]

Lang kreyòl ayisyen an pa gen okenn règleman jiskaske ane 1940 yo, lè ansyen prezidan ayisyen, Élie Lescot te fè tantativ nan estandadize lang lan. Li te gen yon otograf ofisyèl pa fen ane 1970 yo, ak li te elve pou yo te lang ofisyèl la nan Konstitisyon an Ayiti. Lang la toujou te manke yon akademi regle evolisyon li jiskaske apeprè 25 ane pita.

Komite seleksyon Akademisyen te konpoze de :

  • Emmelie Prophète, Ministè Kilti
  • Franck Milbain, Ministè edikasyon nasyonal ak fòmasyon pwofesyonèl (MENF)
  • Chantal Noël, Inivèsite Leta Ayiti (Ueh)
  • Sony Estéus, Sosyete Animasyon ak Kominikasyon Sosyal (SAKS)
  • Junior Fils René, Fakilte Lengwistik Aplike (FLA)
  • Eddy Lubin, Konfederasyon Nasyonal Vodouizan Ayisyen (KNVA)
  • Abe Wildor Ménard, Jounal Bon Nouvèl

Sou 28 oktòb 2014, Komite seleksyon pibliye lis la nan 33 premye akademisyen chwazi sou baz kritè devlope pa komite a. Se yon gwoup pwofesyonèl sitou nan edikasyon, literè ak relijye ki itilize kreyòl, youn nan de lang ofisyèl nan peyi a, kòm yon pati nan aktivite yo.[3]

Nan 4 desanm 2014[4], prezidan ayisyen an ak lejislasyon apwouve nan etablisman Akademi Kreyòl Ayisyen an.

AKA la dènyèman pibliye yon alfabè ak nouvo seri règ yo.

Savan te reyini ansanm ak fonde òganizasyon "Akademi Kreyòl Ayisyen" an

  • pou fòme yon sentaks inifòm,
  • pou asire gouvènman ayisyen an kapab pi byen kominike avèk pèp li a,
  • pou ede tout Ayisyen konprann mo, ede yo ekri ak li òtograf kreyòl la byen san fòt, pou yo fe plis ak kreye plis mo pou tout Ayisyen rive ekri lang yo byen,
  • mennen pou plis piblikasyon nan liv ak divès kalite lòt fòm medya, ak nan fen estigma la dèyè pale lang lan.

Òganizasyon

[modifye | modifye kòd]

Sou 21 fevriye 2018, gen enstalasyon 12 manm Konsèy konsiltatif.

Pandan twa (3) jou, 15, 16 ak 17 desanm 2018 la, pandan 4èm Asanble Jeneral òdinè, manm yo AKA chwazi yon Konsèy Administrasyon pou dirije Akademi an soti desanm 2018 pou rive desanm 2020. Men lis Akademisyen ki nan nouvo Konsèy la :

Manm fondatè

[modifye | modifye kòd]

Manm Akademi Kreyòl Ayisyen (AKA) te 33 fondatè.[5]

Manm an 2018

[modifye | modifye kòd]

AKA pèmèt pou nenpòt kote soti nan 33 a 55 akademisyen oubyen manm.[6]

Sou 21 fevriye 2018, li gen ladan manm yo :[7]

Ansyen manm

[modifye | modifye kòd]

Referans

[modifye | modifye kòd]
  1. Dizikes, Peter (20 jiyè 2015). « 3 Questions: Michel DeGraff on Haiti's new policy for teaching in Kreyòl ». MIT News. Cambridge, Massachusetts: Massachusetts Institute of Technology. Archived from the original on 6 septanm 2015. 
  2. « Akademi Kreyòl Ayisyen (AKA): Ant reyalizasyon ak pèspektiv ». Le National. Pòtoprens. 6 novanm 2015. Archived from the original on 24 janvye 2016. 
  3. « Les premiers académiciens du créole haïtien sont connus ». lenouvelliste.com. 23 oktòb 2014. Archived from the original on 2021-02-25. Retrieved 20 septanm 2018. 
  4. (kreyòl ayisyen) ht Tontongi, Eddy Toussaint (2015). « Kèk mo sou enstalasyon Akademi Kreyòl Ayisyen an ». Potomitan. Archived from the original on 6 desanm 2015. 
  5. Mercéus, Bertrand, ed. (4 desanm 2014). « Les 33 académiciens du créole haïtien investis dans leur fonction ». Le Nouvelliste. Archived from the original on 2016-08-15. Retrieved 22 jen 2016. 
  6. (kreyòl ayisyen) ht Joseph, Herold; Lafalaise, Emmanuel (eds.). « Lis Akademisyen yo » [List of Academicians]. Pòtoprens: Akademi Kreyòl Ayisyen. p. 1. Archived from the original on 20 jiyè 2018. 
  7. (franse) fr « Haïti-Culture : De nouvelles personnalités installées à l’Akademi kreyòl ayisyen (Aka) ». alterpresse.org. 22 fevriye 2018. Retrieved 12 septanm 2018. 
  8. 8,0 et 8,1 Joseph, Herold; Lafalaise, Emmanuel (eds.). « Lis Akademisyen yo » [List of Academicians]. Pòtoprens: Akademi Kreyòl Ayisyen. p. 2. Archived from the original on 20 jiyè 2018. 
  9. Joseph, Herold; Lafalaise, Emmanuel (eds.). « Lis Akademisyen yo » [List of Academicians]. Port-au-Prince: Akademi Kreyòl Ayisyen. p. 3. Archived from the original on 20 jiyè 2018. 
  10. (angle) en « Haiti – Notice: Tribute and funeral of the National Ati Max Beauvoir ». HaitiLibre. Pòtoprens. 15 septanm 2015. Retrieved 20 jiyè 2018. 
  11. « Akademi Kreyòl Ayisyen salye lanmò Akademisyen Claude C. Pierre ». lenouvelliste.com. 27 jen 2017. Retrieved 23 septanm 2018. 

Lyen deyò

[modifye | modifye kòd]