egzanp tèks

Wikipedya:Verifyabilite

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib
Aller à la navigation Aller à la recherche

Verifiyabilite se youn nan règ debaz Wikipedya ki sòti nan prensip netralite pwennvi . Ansanm ak entèdiksyon sou afiche travay ki pa pibliye, règ yo detèmine kisa ki ka oswa ki pa ka pibliye sou Wikipedya. Yo dwe entèprete youn ak lòt, epi li rekòmande pou kontribitè Wikipedya konnen yo byen epi fè yo pwòp.

Enfòmasyon yo ka mansyone sèlman si lektè yo ka verifye li, pa egzanp si li te deja pibliye pa yon sous oswa referans ki gen kalite . Moun ki kontribiye yo dwe bay yon sous konsa pou tout enfòmasyon konteste oswa ki kapab diskite. Si se pa sa, yo ka retire.

Verifyabilite pa vle di laverite: opinyon pèsonèl nou sou vrè oswa fo enfòmasyon an pa gen okenn enpòtans nan Wikipedya. Kisa ki esansyèl se ke tout enfòmasyon ki kapab diskite, osi byen ke tout teyori, opinyon, reklamasyon oswa agiman, dwe atribiye a yon sous ki idantifye ak verifye.

Li patikilyèman enpòtan pou asire ke enfòmasyon ekstraòdinè oswa polemik yo ka verifye, ak sous ki gen kalite pwopòsyonèl ak degre ekstraòdinè oswa polemik yo.

Motivasyon[modifye | modifye kòd]

Youn nan pi gwo kritik kont Wikipedya se absans yon pwosesis pou validation, epi kritik yo rezime ke enfòmasyon yo pa fyab si pa gen okenn fason ki asire konpetans ak pètèt onètete editè yo. Vreman vre, pou moun ki vle, anonima kontribisyon yo relativman byen garanti pa Wikipedya epi nenpòt moun ka reklame ekspètiz san yo pa janm oblije pwouve li. Alafen, Wikipedya pa ofri okenn zouti pou evalye validite afimasyon yo fè nan yon atik, e li fasil anpil pou sitiyasyon sa a pral chanje nan lavni, paske sa ta mande pou kesyone plizyè nan prensip fondatè yo . . .

Sèl mwayen ki disponib pou nou ofri kontni itil se pou nou konte sou enstitisyon ki ekipe pou verifye validite sa yo e se poutèt sa lektè a refere nan piblikasyon ke yo rekonèt kòm valid.

Ki sous fyab pou itilize?[modifye | modifye kòd]

Sous fyab yo[modifye | modifye kòd]

Atik Wikipedya yo dwe baze sou sous fyab ak endepandan pou pèmèt verifikasyon reyalite ak presizyon enfòmasyon yo prezante yo. Sous sa yo dwe gen yon relasyon dirèk ak enfòmasyon ki prezan nan atik la. Fyabilite sous yo depann de otè a, editè, kontèks ak lyen ki genyen ant reklamasyon yo ak sous la. Pi bon sous yo pibliye pa estrikti oswa moun ki gen mwayen pou verifye, analize ak kwaze reyalite, agiman ak prèv. Inivèsite ak piblikasyon akademik yo jeneralman sous ki pi serye, espesyalman nan syans oswa medikaman, men tou nan domèn tankou istwa ak filozofi. Li posib tou pou itilize sous serye ki pa akademik, tou depann de disiplin yo. Sous ki fyab yo se:

  • piblikasyon ak liv manyèl inivèsitè;
  • liv ki pibliye nanmezon edisyon ki respekte ;
  • jounal gwo piblik yo.

Sous ki yon ti kras fyab oswa ki pa fyab[modifye | modifye kòd]

Editè yo, espesyalman jounal, ki pibliye sous ki gen bon repitasyon yo ka pibliye tou kontni ki gen plis dout. Pandan ke kèk nouvèl pibliye kontni ak ekspètiz pwofesyonèl ki ka konsidere kòm sous ou fè konfyans, menm editè sa yo ka pibliye kontni ki pa konsidere kòm sous ou fè konfyans tankou kèk blog, tribin, oswa editoryal.

Editè oswa otè ki gen yon move repitasyon pou verifye reyalite, oswa ki gen yon konfli enterè aparan, tipikman pwodui sous ki pa bon kalite. Piblikasyon ki ekstrèm, pwomosyon, oswa ki baze sou bagay tankou rimè oswa opinyon pèsonèl, yo wè tou tankou sous move kalite. Materyèl ki kote otè a pibliye pwòp tèt li tankou kèk liv, bilten, sit entènèt pèsonèl, wiki, blog, fowòm ak rezo sosyal yo jeneralman pa akseptab kòm sous. Sous enfidèl sa yo ta dwe itilize sèlman pou jwenn presizyon nan reklamasyon otè yo.

Aksesibilite sous yo[modifye | modifye kòd]

Sous papye ak sous peye[modifye | modifye kòd]

Gen kèk sous serye ki ka pa disponib fasilman. Yon sous sou entènèt ka mande pou peye epi yo ka jwenn yon sous enprime sèlman nan bibliyotèk inivèsite yo. Sous istorik ki ra ka menm disponib sèlman an patikilye, koleksyon ak achiv ki difisil pou jwenn yo. Sepandan, sa a se pa yon rezon ki fè yo rejte sous sa yo. Si gen plis sous ki disponib, li posib pou yo prefere yo oswa ajoute yo anvan.

Sous ki pa kreyòl ayisyen[modifye | modifye kòd]

Referans ki pa kreyòl ayisyen yo gen dwa sou Wikipedya kreyòl ayisyen. Sepandan, sous lang kreyòl oswa fransè yo ta dwe favorize, si yo gen bon jan kalite ekivalan, pou dedomajman pou aksè fasil nan sous yo. Si ou vle site yon sous ki pa palekreyòl ayisyen nan yon tèks, li toujou pi bon pou tradui ekstrè a, anplis sitasyon inisyal la.

Verifyabilite selon kontni[modifye | modifye kòd]

Ajoute nan priyorite sous afimasyon ki pi enpòtan yo olye sa yo plis konnen yo[modifye | modifye kòd]

Egzijans sous la prensipalman konsène enfòmasyon kontwovèsyal, enpòtan oswa ki pa konnen. Enfòmasyon ki pi enpòtan oswa kontwovèsyal mande prezans sous fyab, san okenn diskisyon posib. Enfòmasyon ki etone oswa eksepsyonèl mande sous bon jan kalite eksepsyonèl. Kontrèman, afimasyon ki pi trivial (ki nòmalman tout moun konnen epi lektè a fasil ka verifye) pa nesesèman bezwen jwenn sous. Bezwen mete sous sèlman totalman nesesè nan ka yon demann rezone. Pa egzanp, li pa itil pou chèche yon sous pou ekri ke Boyer se yon politisyen oswa ke dola Kanadyen an se lajan Kanada.

Verifyabilite pa vle di enpòtans[modifye | modifye kòd]

Malgre pifò enfòmasyon yo dwe verifye pou yo anndan yon atik, Kontrèman verifyabilite yon enfòmasyon pa yon rezon ki sifi pou antre l. Yon konsansis ka detèmine ke kèk enfòmasyon yo pral prezante nan atik la oswa nan yon lòt atik, oswa yo pral oblije kite deyò, konfòme pa egzanp ak rezime ki pa pibliye oswa Enpòtans dispwoposyone .

Kontni san sous[modifye | modifye kòd]

Enfòmasyon ki pa gen sous nan atik yo ka make {{Referans nesesè}}, osi byen ke etikèt ki sanble ki egziste sou diferan fòm. Paj diskisyon atik la se tou yon bon kote pou mete aksan sou nenpòt referans ki manke. Dekri nan bwat rezime a, li swete tou pou mete rezon ki te pouse yo mete tag sa yo. Kontni ki pa gen referans yo ka efase.

Lyen ak lòt règ ak rekòmandasyon[modifye | modifye kòd]

Verifyabilite ak netralite opinyon[modifye | modifye kòd]

Nan kèk ka, gen plizyè sous bon kalite ki rive nan konklizyon diferan sou yon sijè. Politik Wikipedya a nan netralite opinyon deklare ke tout sous serye sa yo ta dwe prezante e ke editè yo nan atik la pa ta dwe pwononse sou validite a nan nenpòt pozisyon an patikilye. Travay nou kòm editè se tou senpleman rezime sa sous serye yo di.

Netralite nan opinyon pa nan kontradiksyon ak verifyabilite : vre, nan ka yon sijè kontwovèsyal, netralite a opinyon an gen entansyon ofri lektè a posibilite pou fòme pwòp opinyon li, lè l sèvi avèk tout enfòmasyon ki pi serye ak pi serye objektif posib: ki moun ki defann ki opinyon ak poukisa ? Èske se majorite oswa minorite ? Ki pwoblèm yo ye ? Nan ka dezakò ant sous yo, atribiye tèks la bay otè a : "Jean Paul sipòte X, alòske Jacques kenbe Y".

Li enpòtan tou pou pa bay yon pwennvi plis espas ke li genyen nan tout piblikasyon sou sijè a . An patikilye, yon pwennvi ki twò anekdotik oswa twò majinal — menm asosye ak yon piblikasyon deyò — epi ki pa ka antre kontèks la, pa gen plas nan yon atik. Prekosyon sa a patikilyèman enpòtan pou veye kont negasyonis ak tantativ manipilasyon menm kalite a.

Verifyabilite ak notoryete[modifye | modifye kòd]

Egzistans sous fyab se endikatè ki pi enpòtan nan ka yo pou detèmine admisibilite nan yon atik. Enpòtans yo bay sous yo nan deba sou admisibilite yo lye ak nesesite pou fè atik yo pi fyab ak sous segondè epi endepandan. Okontrè, absans sous serye ki gen rapò ak yon sijè mennen nan difikilte pou ekri yon atik ansiklopedik.

Verifyabilite ak travay ki pa pibliye[modifye | modifye kòd]

Nosyon yo Travay ki pa pibliye ak Verifyabilite yo byen lye, paske :

  • tout kontni sou Wikipedya ta dwe kapab lye ak yon sous fyab, kit yo site klèman nan atik la ou pa ;
  • sous yo dwe gen yon relasyon dirèk ak enfòmasyon yo mete sous pou yo a. Sous yo pa ta dwe sijè a entèpretasyon pèsonèl pou sipòte yon opinyon;
  • atik yo ta dwe baze prensipalman sou sous segondè fyab. Malgre ke sous prensipal yo ka apwopriye nan kèk ka, itilizasyon yo ka pwoblèm.

Aprann mete sous[modifye | modifye kòd]

Paj èd[modifye | modifye kòd]

Lòt Resous[modifye | modifye kòd]

  • Èd:FAQ/Sous, kesyon yo poze souvan
  • {{Referans nesesè}} ak lòt modèl pou reklame sous oswa kontetse reklamasyon yo
  • Èd: Resous sou entènèt
  • Wikipedya:Vandalis, rekonèt vandalis sou yon atik
  • Paj Diskisyon sou Pwojè sous yo, pou kesyon espesifik ki pa kouvri nan èd ki pi wo a

Nòt[modifye | modifye kòd]

Gade tou[modifye | modifye kòd]