Aller au contenu

Wayòm Angletè

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib

Kingdom of England
drapo Wayòm Angletè anblèm Wayòm Angletè
(detay) (detay)
deviz nasyonal

im nasyonal

(Bondye ak dwa mwen)

lang
jantile
Anglo-sakson[1]
Anglo-nòman [2]
Anglè[3]

fizo orè :

istwa
endepandans

politik
gouvènman
Monachi
kapital
pi gwo vil
divizyon
vwazen
òganizasyon
jewografi
sipèfisi (km²)
dlo (%)
frontiè (km)
còt (km)
pli ro (m)
pli ba (m)
130 395 km2




ekonomi
monnen
 - divizyon
Liv estèlin
PEB
 - total (US)
 - pa ab. (US)


endis yo
 - EDI
 - EPI


demografi
popilasyon (ab.)

dansite (ab./km²)
lavi (zan)
ne (‰)
mòtalite (‰)
mòtalite timoun (‰)
alfabèt (%)
an vil (%)








endèks
kòd
kòd ISO
endikatif yo
 - entènet
 - telefonik
 - radyofonik



nòt

Wayòm Angletè ((angle) en) se yon Eta souveren, ki sitiye nan Ewòp Lwès, nan pati sid soti nan zile a nan Grann Bretay. Soti nan 927, teritwa li te kouvri Angletè aktyèl la, anplis de Wales apre envazyon dènye a nan 1284 pa Edward I nan Angletè. Rezidans prensipal wayal la te orijinèlman nan Winchester, nan Hampshire, men London ak Gloucester resevwa yon estati prèske ekivalan — an patikilye London, ki te vin defakto kapital depi nan kòmansman XIIe syèk. Vil sa a, metwopòl Angletè, ap vin tounen kapital Peyi Wa ki nan Grann Bretay (1707-1801), answit nan Wayòm Ini Grann Bretay ak Iland (1801-1927) epi finalman Wayòm Ini Grann Bretay ak Iland di Nò depi 1927.

Malgre ke li toujou itilize nan langaj komen, tit la "wa (oswa larenn) nan Angletè" aktyèlman te demode ak legalman fo depi 1707. Deziyasyon ki kòrèk la nan fòm konplè li depi 1927 se sa ki nan wa (oswa larenn) Wayòm Ini nan Grann Bretay ak Iland di Nò, atribiye a Charles III depi lanmò manman l Elizabeth II nan mwa septanm nan. 8, 2022.

Istwa wayòm nan[modifye | modifye kòd]

Orijin[modifye | modifye kòd]

Wayòm Angletè a pa gen yon dat presi kreyasyon an. Li te soti nan inifikasyon gradyèl diferan Wayòm Anglo-Saxon ki te pataje sid Grann Bretay nan Bonè Mwayennaj. Apati IXe syèk yo, wa Wessex yo (sidwès Angletè), ki te reziste kont atak Viking yo, yo te kòmanse pwolonje dominasyon yo sou Midlands ak Nò Angletè. Alfred Great (871 – 899) ak pitit gason l Edward Elder (899 – 924) te pran tit “wa Anglo-Saxons yo”. Pitit gason Edward, Æthelstan, se te premye moun ki te dirije tout Angletè apre konkèt Northumbria nan 927.

Malgre kèk monte ak desann, Northumbria te definitivman akeri pa House of Wessex nan mitan an nan Xe syèk la. Sepandan, atak Viking yo te rekòmanse sou rèy Æthelred the Misguided (978 – 1016), ki te echwe pou yo sispann yo malgre anpil danegelds te peye anvayisè yo. Wa Danwa Sven of the Forked Beard anvayi Angletè kat fwa ant 1003 ak 1013. Pandan dènye ofansif li a, li byen vit pran kontwòl wayòm nan e li te fòse Æthelred the Misguided kouri. Sepandan, li te mouri nan e grannèg wayòm nan te raple Æthelred.

Ane annapre a, Knut, pitit gason Sven, te anvayi wayòm nan. Apre lanmò Æthelred ak defèt pitit gason l 'ak siksesè Edmond Côte-de-Fer, Knut te jwenn mwatye nan Angletè anvan yo te rekonèt kòm wa tout peyi a apre lanmò Edmund, nan . Rejim Danwa a te kontinye jiska lanmò Hardeknut, nan 1042. Li se yon pitit gason Æthelred, Edward Konfesè a, ki pran plas li.

Nòt ak referans[modifye | modifye kòd]

  1. Defakto jiska1066
  2. Dejire, soti 1066 rive XVe syèk
  3. Defakto, ki ranplase tipa tipa fransè apati fen XIIIe syèk

Apendis[modifye | modifye kòd]

Bibliyografi[modifye | modifye kòd]

Atik ki gen rapò[modifye | modifye kòd]