Université d'État d'Haïti

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib
Sauter à la navigation Sauter à la recherche

L'université d'État d'Haïti (UEH) se yon enstitisyon piblik nan peyi Ayiti. Li sanble yon vingtaine pou Facultés ak Institute voués pou Enseignement ak pou rechèch la.

Istorik pou Inivèsite Leta Ayiti[edite | modifye sous]

Contraire pou anpil lòt peyi kote Enseignement depase chape anba plizyè centenaires, wè plis pase yon millénaire, nan Repiblik Dominikèn pou incarnant egzanp ki pi pre nou avèk Inivèsite Autonome nan Santo-Domingo baze sou sa yo pou peryòd Panyòl an 1537, pou Inivèsite leta Ayiti an se kreye yon kote yo p'ap janm jwenn yo Traci palpables paske nan mitan, gade nan fen nan XIX ème tout tan.

Tentatives denmen yo bay pou endepandans[edite | modifye sous]

Yo rapòte pou existence yon Royal akademik nan Peyi Wa ki gen Henri Christophe. Kreye an 1815 li konprann yon lekòl pou doktè, nan Chirurgie ak famasi pase yon Ecole nan Arts ak metye, epi yon lekòl Agrikilti. Sou Jean Jean-Pierre Boyer nan tant lan te mete sou plas yon akademik nasyonal an Ayiti te yon existence éphémère.
Par la aprè, yo anrejistre nan dezyèm mwatye nan XIX ème kèk tan tentatives prive, tankou such pou ansyen Ecole de Droit ak lekòl Polytechnique an Ayiti.

La ki kreye an premye mete Enseignement depase[edite | modifye sous]

Premye a mete piblik la an Enseignement depase se san doute pou Ecole de Droit, par Elie inaugurée DUBOIS nan mwa avril, 1860. Nan soti, lekòl sa a te nan yon localisée bâtiment pou location pou kounye Direksyon Jeneral nan Impôts, nan zòn nan Palais ki travay ak nan Palais National. Premye pwofesè a pou yo te mete nan fòm juristes France. Yo anplwaye pou pérenniser kilti franse legal nan peyi a, gen kote pou enracinement nan dwa ayisyen yo nan sistèm-Romano German Import pou Ewòp. Sa Ecole connut nan fermetures ak Ouverture successives pou divès rezon.

Syans[edite | modifye sous]

La kreye nan Facultés nan Syans sa-a devan Ecole nan Syans Appliquées.

Mete lòt, tou piti chèf nan istwa a Enseignement depase ayisyen se Facultés ak Syans ki wè jou an 1902, gen lamenm anba fòm sa a an prive Ecole dénommée Ecole nan Syans Appliquées. Se mete la, pou resevwa reconnaissance utilité an piblik an 1905. An 1906, moun Civil la, li te pase octroyée sa a ka gen dwa pou subventionné nan leta. Lekòl la te rattachée nan Direksyon Jeneral nan travay piblik nan chak contrat 1931, apre sa nan Depatman Edikasyon Nasyonal an 1941, dapre contrat tou. An 1945, lekòl ak Syans Appliquées te affiliée chak down présidentiel nan Facultés ak Syans pou kreye Inivèsite an Ayiti an 1944. Nan menm lanne a, pandan gen Arpentage ki te annexé pou Ecole an 1942, se pèdi lekòl Arpentage intégrée pou Ecole nan Syans Appliquées. An septanm 1947, lekòl ak Syans Appliquées se pèdi Ecole Polytechnique an Ayiti ki te absorbée la Facultés ak Syans pou pati de 1961.

Bonè nan XX ème, depi tout tan, apre yo kòmanse pou Occupation ameriken, nan velléités organize pou Enseignement depase an Ayiti te parèt ak adopsyon gen yon lwa sou Inivèsite an Ayiti pran 4 out 1920. Jouk-la, Université Lè sa a, te pran nan sans anpil ansyen tèm nan, se pou di-yo nan fason moun nan laj kote yo joined nivo primaire, segondè ak depase.

Yo mete an Enseignement depase anba a Occupation ameriken.

Tout Eta nan koze la, yo dwe fè pou Occupation ameriken laverite ak nan kreye premye academic mete nan peyi a kòm sou plan òganizasyon sa yo sou moun nan finansman yo. Pragmatisme yo, yo gen anplwaye yo pou mete nan plas Facultés pito teknik. Ki kote distinction sa yo dwe fè ressortir ant jenerasyon yo mete nan sa ki pral Université ayisyen. Se konsa, yo distinguera gen yon pati, yo mete academic pito pou kalite teknik pou pifò créés anvan ane 1940 yo pou exception nan Facultés nan Lwa, epi gen lòt resevwa, lòt moun yo ki mete yo wè jou apre 1940 . Lòt moun yo mete an Enseignement depase nan Inivèsite an Ayiti, an plis apre Inivèsite leta Ayiti ap créés ant ane 1940 ak ane 1980.

Medsin[edite | modifye sous]

La pou Facultés Médecine ak famasi.

Yo natal yo joué central yon wòl nan devlopman pou Enseignement nan medsin an Ayiti. Nan effet, yo kontribye pou structure sa a ki te jusqu'en Ecole de 1926 a Médecine rattachée antérieurement pou Lopital St-François de Salle, epi ki te baze an 1861. Facultés la pou doktè pou chak famasi a te ba li de fwa 1926 ak 1938 gen yon appui finansye conséquent nan Fondasyon Rockefeller pou ekip nan materyèl epi pou octroi pou bourses pou doktè ayisyen yo bay nan Etazini. Jusqu'en 1950 te ladan rattachée nan seksyon an Art Dentaire transformée nan Ecole de Chirurgie dentaire natal yo nan 1927. La pou Facultés Médecine ak famasi te joué yon wòl enpòtan nan kèk aktivite politik, lè such nan Revolisyon 1946 pou yon peryòd ki te gen ébullition sou plan sosyal ak politik. Li te résulté la aprè yon démocratisation nan Facultés kote effectif te pase 20 pou 48 tan nan kote Daniel Fignolé ki te minis Edikasyon Nasyonal.

Yo nan ane 1930-1940, te gen yon amorcée ap jwenn yon Enseignement depase yon sèten nivo ak yon acceptation tou pou fè moderne pou Inivèsite a ak lalwa nan décret-27 desanm 1944 se konsa yon tendance pou alignement sou ak University Européenne, including franse ak lane, kote yon recrutaient ansanm nouvo diplòm.

Agwonomi[edite | modifye sous]

La Facultés gen Agronomie ak Médecine Vétérinaire.

Gen lamenm, an 1924 pou Ecole Centrale Agrikilti an pou Thora nan vant nan sèvis teknik pou Agrikilti ak Travay Enseignement pèdi nan aprè a pou Ministè Agrikilti, Resous ak Teknoloji ak Devlopman Rural. Sa Ecole ki prepare ant lòt nan twa lane ki te chanje nan Agronomes dénomination an 1930 pou vin nan lekòl la pratique Agrikilti an, apre Ecole Nasyonal pou Agrikilti ki nan Seksyon 1943 Enseignement rural détachée se nan lekòl sa yo ki p'ap ' adonne pi qu'à nan fòmasyon an sou fòm Agronomes 4 an pou Depi 1943. An 1963, se pou enstitisyon élevée nan Ranger ki gen Facultés Agronomie Tande qu'y annexée se yon lekòl mwayen Agrikilti an pou fòmasyon techniciens nan nivo mwayen. Facultés la ba li an 1967 gen yon pwojè appui institutionnel nan BID terminé patisipe nan 1976, li dwe yon ekip conséquent Laboratoire an. Menm la, Facultés désormais byen pwòp pwofesè l Lè sa a, qu'elle jusqu'alors mache sou baz yon Enseignement dispensé bénévolement yo fonctionnaires nan Depatman. Li pèdi nan décret nan 18 mas 1968 Facultés gen Agronomie ak Vétérinaire Médecine, te rattachée sou plan akademik nan Inivèsite leta Ayiti an epi pèmèt recruter désormais chak ane, nouvo elèv nan kote ki gen yon promotion tout kat an. An 1977 la, al wè Facultés doter yon lòt pwojè institutionnel a travè nan Coopération canadienne ak Egzekitif nan Inivèsite Laval ki pèmèt li gen nouvo acquérir Laboratoire, ki kòmanse nan yon kò constituer professoral pou plen tan ak fabriquer désormais nan engineers agronomes tèm nan senk ane fòmasyon. An 1994, nan Facultés joined definisyon University leta an Ayiti soti sou de tutelle nan Ministè Agrikilti a. Enfin, an 1996, pou autonomie nan Facultés vin effective ak dwa premye pòtay la sou chwa manm li yo Konsey Décanat.
Lòt moun yo mete academic.
Li mete yo nan s'agit:

lekòl Normale depase, baze an 1947 la pou fòmasyon pou pwofesè qualifiés pou nivo segondè nan;
nan Facultés gen Ethnologie baze an 1961, li te Ajiste objektif li depi 20 janvye 1959;
pou INAGHEI (1973), Enstiti Nasyonal pou jesyon ak Hautes Etudes Global, sa-a devan nan lekòl ak Hautes Etudes Global, kreye an 1973 pou fòm nan administrasyon eleksyon yo pou sektè piblik ak prive, pou pwogram k nan pwogram pou mete nan nivo oswa nan klas fòmasyon nan travay yo ak pou devlopman nan rechèch la nan administrasyon piblik, nan syans comptables la ak nan biznis administrasyon.
nan Facultés nan lang Appliquée an 1978, ki te gen lamenm te kreye anba a pou non lang nan Sant Appliquée, ak konkou pou AUPELF, kounye AUF. Misyon li se te pou li bay moun konesans adaptées bay réalités fizik, sosyal, ak ekonomik nan peyi culturelles.
L'IERAH l 'Enstiti pou Etudes ak rechèch Africaine an Ayiti, inaugurée 7 mas 1980 la ak pou mandat pou rapprocher Afrik Ayiti ak nan diaspora Africaine., Réfléchir ki sou latè pou nwa ak promouvoir istwa ak pou anthropologie Africaine.
Yo ap fèt nan Inivèsite an Ayiti.
Yon down dat 31 out 1945 mak a bonè pou pwoche nan design pou University tankou entité gérant pou Enseignement depase. Décret-a lalwa ki te desanm 1944 abrogé yon lòt décret dat 16 desanm 1960 ki te gen pwoblèm anba François Duvalier pou Inivèsite leta Ayiti an, nan finalité a nan politik pou Kontwòl enstitisyon universitaire apre grève ak elèv nan menm ane. An 1983, pou Inivèsite leta Ayiti an, se enstitisyon ki endepandan proclamée la Constitution san qu'aucune lalwa n'ait janm précisé yo gen relasyon ant li ak tout lòt enstitisyon leta. D'ailleurs, menm òganizasyon ki nan lalwa 1989 nan Depatman pou Edikasyon Nasyonal la te restée vague sou content sa ki konfidansyèl, ki konsidere tèt Content University leta an Ayiti tankou yon ajans déconcentré.
La Constitution pou ane 1987, nan aprè adoptée chavire nan la dictature nan Duvalier te reprezante yon etap enpòtan nan istwa nan Université paske enstitisyon sa a te konfime nan Ranger an autonome ak enstitisyon ki endepandan, apre l ' Atik 208, Tit VI, chapitre V. Nan foulée, nouvo fason pou mache yo te mete sou plas, including yon mode jesyon sant sou yon pi Large patisipasyon tout aktè ak fèt nan Facultés nan Konsèy Direksyon oswa nan Konsèy pou Coordination chwazi moun pèp mixtes pou pwofesè ak etidyan nan zòn nan ansyen sistèm nan Direksyon ak responsab sèl, yo Doyens sa-a devan rele nan gouvènman. Menm a, Recteur, ansanm ak de Vice Recteur, lwa bay Affaires akademik ak pou rechèch la, yo rele pi a, gouvènman nan, men chwazi yon Konsèy tripartite nan trant-sis moun, kit yo gen twa manm nan Konsèy Egzekitif nan l'UEH, onz responsab ki nan Konsèy Direksyon oswa Décanat pou UEH, onz reprezantan gen pwofesè ki mete nan UEH ak onz reprezantan an bay elèv ki nan Konsèy Inivèsite pou yo pairs.
Nan ane 1997 mak yon nouvo Tournez nan sitiyasyon institutionnel pou Inivèsite leta Ayiti an avèk adopsyon ki Dispositions transitoires ki consacrent nan caducité nan lalwa nan 16 desanm 1960 nan tèm nan négociations ki te nan sondaj la Depatman pou Edikasyon Nasyonal ak gwoup la nan Doyens ak manm nan Konsèy pou Inivèsite. In addition, sa dispositions reconnaissaient «libète an fraz, libète akademik la, libète jesyon, libète ak finansyè pou inviolabilité pou léspas universitaire.
Dispositions transitoires sa ki rete nan devaient vigueur jouk adopsyon yon nouvo lwa òganizasyon pòt sou:

Misyon pou UEH, li entités constitutives, ajans li yo attributions Director.

Baz la, definisyon, elements constitutifs la, portée yo ak estati an implications nan endepandans peyi autonomie;

Komisyon la Réforme de chargée, ant lòt òganizasyon ki pare pou la lwa pou UEH, li composition, mandat li, ansanm ak instances devan l 'pou ofri nan appuis logistiques materyèl ak resous ki nesesè lèzòm.

Li se pou noter sa, dapre sa yo fè, se jwenn dispositions transitoires désormais constitués yo instances décisionnelles pou UEH, pou yo konnen such a nan Konsèy Inivèsite a ak Konsèy Egzekitif li, konprann Recteur a ak de Vice Recteur, lwa bay Affaires akademik ak pou rechèch la.

University leta Ayiti te souvan nan sant luttes ki la pou defann dwa moun ak sou jan yo dictatures such an 1986, 1991-94, 2002, ak 2003-04.
Li se intéressant pou sonje pou pran ampleur ak mouvman pwofesè ak elèv pandan peryòd jiyè pou desanm 2002 la aprè nan dissolution Konsey University nan down nan 27 jiyè 2002, nan travay pou fè l ' Edikasyon Nasyonal ki mete fen nan pwosesis électoral ak konsantman Konsèy Egzekitif yon Konsèy Provisoire. Kriz sa a, yon moun ki pi grav nan Inivèsite leta peyi d'Ayiti te nan About tounen pou ansyen Recteur ak nan démission minis la.
Le poids de Inivèsite leta Ayiti an.
Prèske 150 zan apre premye kreye nan laverite mete academic, Université an Ayiti gen leta, se nan mitan klas yo gwo pwoblèm nan peyi a mete yo reprezante a ki fòm ki pi nan kad pou mache nan nasyon ayisyen an. Poids relatifs li te bese toujou nan pandan dènye trant ane ak pou explosion démographique généralisée nan peyi a epi pou amelyore pou accessibilité pou edikasyon ki eksplike enpòtans accrue nan Facultés ak lekòl Enseignement depase nan sektè prive. Jou pou nou, pou yonn nan UEH pi gwo University nan peyi a ak 13 000 elèv ak pwofesè ki gen kèk 700 543 budgétisés ak yon bidjè de 280 milyon de gourdes ki rete ba anpil nan rapò bezwen pou Enseignement depase piblik Ayisyen, kit 21 500 gourdes chak elèv ak chak ane.
Men, gen yon sèten kantite enjeux rete nan wotè pou fè Université an Ayiti gen leta nan yon enstitisyon ki solid. Gen lamenm, li se impératif nan moderniser nan fason mo yo financial, materyèl, ak lèzòm institutionnels qu'elles pou li ka plis kapasite akèy ki dépasse pas 3 000 plas ki twò s'avère modeste dapre rapò nan masse nan 15 000 bacheliers sa product ozetazini sistèm edikasyon. Menm, li convient nan réformer pou propulser Ranger nan yon enstitisyon Compétition sou plan rejyonal fas bay peyi ki pi byen avancés nan mo fourniture pou Enseignement depase sa yo Kiba, Pòto Rico, nan Jamayik la ak Repiblik Dominikèn ki attirent yon proportion croissante ak jenn Ayisyen avides fòmasyon nan wo nivo. Apre sa, li fòk li maîtriser expansion ki englobe théoriquement-nan depase yon sèten kantite mete an Enseignement depase ak fòmasyon pwofesyonèl nan zafè bases kapital la, bò yon dizaine gen lekòl gen dwa gen on attend pwovens ankò ameriken ki substantielles nan mo organizational structure ak mache. Men, pou emprise pou UEH sou sa pou mete nan diferan kalite rete fèb, paske li n'existe pas de fonctionnelles relasyon ant yo ak Inivèsite leta peyi d'Ayiti, ni nan mitan celle-a, ak Depatman pou fè l 'Edikasyon Nasyonal pou kote incombe definisyon yo fè pou gen yon politik pou Enseignement depase nan tout peyi. Enfin, li dwe mete nan plas structure pou rechèch renforcer non sèlman pou yo devlope ak pwofesè yo, men tou pou analysis ak pran desizyon sou pwoblèm nan devlopman nasyonal. Autant pou challenges sa dwe leve pou ekip kounye nan Konsèy Egzekitif pou Inivèsite leta peyi d'Ayiti an fonksyon depi novanm 2003.

Kèk lyen[edite | modifye sous]