Aller au contenu

Pinisyon lanmò

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib

Pèn lanmò, oswa pinisyon kapital la, se yon pinisyon lwa ki konsiste de egzekite yon moun ki gen yo te rekonèt koupab de yon ofans ki kalifye kòm yon "krim kapital la". Se pouvwa jidisyè a ki pwononse fraz la apre yon jijman. Nan absans yon jijman, oswa nan ka kote li pa fèt pa yon enstitisyon rekonèt, nou pale de ekzekisyon rezime, yon zak tire revanj oswa de jistis prive. Penn lanmò a konsidere yon fason diferan selon tan yo ak rejyon jewografik yo.

Pami 197 peyi yo nan mond lan, pèn lanmò an prevwa nan lwa 82 peyi yo[1], e 23 ladan yo te fè ekzekisyon an 2014[2]. Nan 2022, 145 peyi yo abolisyonis, ki gen ladan 113 pou tout krim. Penans lanmò a se yon sanksyon rekonèt byenke kondane pa enstitisyon entènasyonal tankou Nasyonzini (ONU)[Note 1] oswa Tribinal Ewopeyen Dwa Moun. Eta abolisyonis yo nan majorite jodi a (145), men yo reprezante sèlman yon minorite nan popilasyon mondyal la[3]. Pami demokrasi endistriyalize yo, sèlman 3 pratike li: Etazini (27 Eta sou 50), Japon[4]ak Taiwan.

Istwa[modifye | modifye kòd]

Ekzekisyon san jijman anba wa mor Grenada yo, penti pa Henri Regnault.

Penalite lanmò a se youn nan sanksyon kriminèl prensipal yo. Li prezan nan pi ansyen tèks legal yo tankou Kòd Hammurabi. Li reprezante " kle sistèm represif yo jiska XVIIIe syèk[5] » et reste une loi commune jusqu'au début du XIXe syèk[6] lè mouvman abolisyonis la te kòmanse pran momantòm.

Yo te jwenn tras tèks legal sou pèn lanmò nan anpil sivilizasyon atravè listwa. Mezopotamin yo, Grèk, Women, ak Sosyete Medyeval yo te aplike pèn lanmò. Sanksyon inivèsèl rekonèt epi aplike[7], li te mete an kesyon soti nan 19e syèk, answit aboli nan majorite peyi yo nan mond. Men, nan XXIe syèk yo, pèn lanmò pèsiste nan anpil peyi e li toujou resevwa anpil sipò.

Istoryen yo dakò sou orijin pèn lanmò a. Sa reprezante pinisyon gwoup la anvè yon moun ki pa respekte règ lavi kominote li a[8]. Wòl prensipal li se prevantif ak enkapasite, nan kontèks kote prizon an pa enstitisyonalize[9].

Fransè mo posans soti nan Laten potentia, ki vle di "pouvwa" nan sans politik tèm nan[10].

Nan ansyen Mezopotami, alantou 1730 av. J.-K.,, Kòd Hammurabi, tèks ki pi popilè nan peryòd la, ankouraje pèn lanmò dapre prensip kozatif lwa vanjans la. Kidonk, yon achitèk ki te kreye yon kay ki te tonbe sou moun li yo, sa ki lakòz lanmò pwopriyetè a, ta dwe pini pa lanmò. Si se pitit pwopriyetè a ki touye, se pitit atizan an ki egzekite. Si yo touye se yon esklav mèt kay la, atizan an dwe ba li pri yon nouvo esklav[11],[12]. Tèks sa a reprezante nati penalite pèn lanmò a, men tou, estati esklav, ki se sèlman [[propriyete mobil|pwopriyete mobil] ki ka ranplase. Menm jan an tou, toutotan yo pa chèf fanmi an, timoun yo gen yon estati legal ki pwòch ak yon esklav. Se menm bagay la tou pou fanm, an reyalite 2400 pita Koran site lwa Talion an, ki presize ke dapre lwa sa a pèt yon fanm tou rekonpanse pa touye yon. fanm, men an menm tan an ajoute yon gwo devlopman depi nenpòt penalite ka rekonpanse nan valè (domaj), epi se pa sèlman pou esklav la, sou kondisyon an irréfutable ke viktim nan akòde padon li, se sa ki aksepte konpansasyon an pote. soti fraz la. Nan mwa septanm 2020, yo te egzekite yon nonm Iranyen apre fanmi viktim nan te refize konpansasyon.

Nòt ak referans[modifye | modifye kòd]

Nòt[modifye | modifye kòd]

  1. Kidonk atik 6 seksyon 2 Pak entènasyonal sou dwa moun sivil ak politik rekonèt pèn lanmò a men mande pou abolisyon li. Men, tèks sa a ka konplete ak opsyonèl 2yèm pwotokòl "ki vize aboli pèn lanmò a".

Referans[modifye | modifye kòd]

  1. Peyi a pèn lanmò pa peyi sou www.peinedemort.org
  2. « Peine lanmò : ekzekisyon yo desann nan 2014 », sur lemonde.fr, .
  3. (en) « Sitiyasyon peyi sou pèn lanmò », sur handsoffcain.info, .
  4. Twa kondane amò yo egzekite nan Japon sou lemonde.fr apati 21 fevriye 2013
  5. Jean Imbert 1989, p. 5
  6. , André Dumas et Michel Taube, 1. Une loi commune jusqu'au XIXe syèk
  7. “Pandan milenè, nan tout peyi, pinisyon siprèm lan se pèn lanmò. »Modèl:Harv
  8. (en) « Panse sou krim ak pinisyon », sur capitalpunishmentuk.org.
  9. (en) « Istwa pèn lanmò », sur deathpenaltyinfo.org.
  10. « French - Latin Dictionary », sur micmap.org/dicfro/.
  11. (en) Richard Hooker, « [[:Modèl:Language]] », .
  12. Jean Gaudemet, The enstitisyon nan Antikite, (ISBN 978-2-7076-1063-8 ak 2 -7076-1063-1)