Aller au contenu

Bengal

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib

Kat lokalizasyon Bengal.

Bengal jodi a deziyen yon zòn jeyografik nan lès souskontinan Endyen an pataje ant End ak Bangladèch. non Bengal pa kouvri egzakteman menm zòn nan pandan plizyè syèk. Zòn sa a tou plis oswa mwens sipèpoze ak zòn distribisyon lang Bengali. An total, istorik Bengal kouvri yon zòn nan apeprè 250,000 kilomèt kare, ak jodi a, eta a nan Bangladèch kouvri plis pase 50% nan zòn nan nan Bengal istorik.

Ansyen peryòd[modifye | modifye kòd]

Monastè Boudis nan Somapura Mahavihara (Bangladèch)

Bengal te vin tounen yon antite politik anba wa Boudis Pala yo ki te gouvènen depi 8yèm syèk rive 11yèm syèk. Se yon peryòd de devlopman nan lang ak literati Bengali, agrikilti ap florissante, komès ankouraje. Yo te byento ranplase pa dinasti Endou nan Sena, ki soti nan Kanataka. Sou rèy yo, enfliyans Boudis la te redwi, sistèm kas la te vin pi rijid, biwokrasi ak feyodalis te devlope fò, men peyi a te fèmen nan tèt li e komès pa t jwi anpil. Se peryòd sa a tou lè Islam rive nan nòdès soukontinan an epi li rete nan Magadha. Nan fen peryòd ansyen sa a, Bengal te gen pwòp lang ak ekriti li yo, pwòp estil kiltirèl ak atistik li yo, e li te otonòm an tèm de manje.

Peryòd medyeval la[modifye | modifye kòd]

Tanp Jagannath nan Comilla.

Byenke yo te prezan nan End depi VIIe syèk, Mizilman yo te desann tou dousman nan vale Ganges la epi yo pa t rive nan lès peyi Zend jis nan XIIe syèk. Bengal te konkeri pa Muhammad Ghûrî alantou 1199. Lè sa a, li te vin depann sou pouvwa a nan plas nan Delhi, endepandans li ap grandi lè pouvwa santral la febli. Pandan konkèt la, ant 1200 ak 1350, anpil Dalit (oswa entouchables) konvèti nan Islam, espere jwenn pi bon estati sosyal, ak jwenn aksè nan pwofesyon yo ke yo pa te pèmèt yo fè egzèsis (tankou yon machann, pou egzanp). Konvèsyon yo ap kontinye, soti nan 1350 a 1750.

Depi nan konmansman an nan XVe syèk enfliyans Islamik afime tèt li[1]. Anba dinasti Ilyâs Shâhî (1339-1415 annapre 1437-1487), Chamssoudine oswa Shamsuddin Ilyas Shah te enstale Sultanat Bengal an 1352, ki te dire jiska 1576. Bengal te yon pouvwa fò ak ini. entèwonp pa parantèz nan dinasti Ganesha Endou a, pwopriyetè tè ki pran pouvwa a te pote pa mekontantman akòz sidelining nan Endou pa pouvwa Mizilman yo. Kout dinasti Abisinyen yo (1487-1493) te ranvèse pa minis li a Husain shâh Hussain ki te enstale pwòp dinasti pa l (1493-1538) epi ki te pwolonje teritwa li ak pòsyon nan Bihâr ak Asam. Pòtigè yo te rete nan Bengal (Chittagong, 1537) pandan peryòd sa a. Apre batay pou pouvwa ant Humâyûn ak Sher Shâh Sûrî, Bengal te vin tounen yon pwovens nan Anpi Moghal, ak gouvènè nan tèt yo jwi yon sèten endepandans.

Peryòd modèn[modifye | modifye kòd]

Vil la ak pò Calcutta pa Charles D'Oyly (1848)
Frans Solvyns: Route dans le Bengale (gravure, anviwon 1800, Museum of Konpayi East India).

Nan , Flandans te etabli yon koloni la sou bank Ganges[2].

Lè anperè Farrukhsiyâr te trete pa chirijyen Britanik Hamilton an, te bay konpatriyòt li yo avantaj komèsyal enpòtan nan 1717.

Nan 1764, Mughal Shâh Âlam II te akòde diwani (revni komèsyal) Bengal, Bihar ak Orissa bay English East India Company kont peman 3 200 000 roupi pa ane. An 1769, Britanik yo te mete restriksyon sou dwa Bengalis yo pou yo fè komès sèten pwodwi, menm ane a ak sa ki annapre yo, terib famin Bengal nan 1770 te touye 10 milyon moun, oswa yon tyè nan popilasyon an. Soti nan peryòd sa a, istwa Bengal la rantre nan administrasyon Britanik la ak gouvènè jeneral li yo (1773-1833), imedyatman te fè fas ak yon kriz finansye grav ki te lakòz yon seri fayit an Ewòp.

Partisyon yo[modifye | modifye kòd]

Viktim famine of 1943.

Nan 1905, Bengal, konsidere kòm twò gwo pou yo te administre byen, te divize pa Lord Curzon. patisyon te lakòz kreyasyon de antite: yon Bengal Lwès ki gen ladann eta aktyèl Endyen an gwoupe ak Bihâr ak Orissa, ak yon Bengal lès, ki pote non Eastern Bengal and Assam (en) (Bengal-Oriental-et-Assam) e ki koresponn apeprè jodi a Bangladèch, plis Assam, Manipur, Arunachal Pradesh, Nagaland, Meghalaya ak Mizoram, ak kapital la Dacca, nan aktyèl Bangladèch. Patisyon sa a te eksite gwo mekontantman nan mitan Bengalis yo, ki te santi entegrite nasyon yo te febli, ki mennen nan yon vag teworis kont administrasyon Britanik la.

An 1915, kapital Anpi a te deplase soti nan Kalcutta al nan Delhi. An 1943, Bengal te fè eksperyans yon grangou dezas ak yon kantite moun ki mouri yo estime ant 1.5 ak 3 milyon moun.

Bengal te fè eksperyans yon patisyon final sou endepandans End ak kreyasyon Pakistan an 1947. Bengal Oksidantal te vin tounen yon eta Endyen ak East Bengal yon pwovens Pakistani. Lèt la te vin Pakistan Lès an 1956, answit li te jwenn endepandans li an 1971 sou non Bangladèch.

Jodi a, 60% nan Bengalis, gaye ant Bangladèch, West Bengal ak rès peyi Zend, ak kèk gwoup ki te pran refij nan Pakistan apre 1971, se Mizilman. Apeprè 38% se Endou, epi yo sitou prezan nan West Bengal, Bangladèch, rès peyi Zend, ak Grann Bretay.

Mwens pase 2% nan Bengalis fè pati lòt lafwa, ki gen ladan kretyen.

Apendis[modifye | modifye kòd]

Nòt ak referans[modifye | modifye kòd]

  1. Lavi yo nan chato, (ISBN 978-88-366-3280-0).
  2. Sauvenier 1970.

Bibliyografi[modifye | modifye kòd]

Atik ki gen rapò[modifye | modifye kòd]

Sou lòt pwojè yo :