Mikhaïl Gorbatchev
Biyografi
[modifye | modifye kòd]Mikhaïl Sergueïevitch Gorbatchiov oswa Gorbachiov , fèt 2 mas 1931 nan Privolnoïe (nan krai Stavropol aktyèl la) epi mouri 30 out 2022 nan Moskou, se te yon gason leta sovyetik epi pita ris.
Li soti nan yon anviwònman peyizan modès, li etidye lalwa anvan li rantre nan Pati Kominis Inyon Sovyetik la nan kòmansman ane 1950 yo. Nan twa deseni, li monte nan tout nivo pati a jiskaske li okipe pi wo pòs la, sa vle di Sekretè Jeneral Komite Santral Pati Kominis Inyon Sovyetik la: an reyalite, li te dirije Inyon Repiblik Sosyalis Sovyetik yo (URSS) ant 1985 ak 1991.
Lè li vin sou pouvwa, Inyon Sovyetik ap travèse yon peryòd kriz politik ak ekonomik. Rejim nan, ki make pa lanmò bonè de dènye de lidè li yo (Andropov ak Tchernenko), pa rive refòme tèt li ni kanpe dekoneksyon ekonomik ak militè li fas ak Etazini, rival URSS la nan lagè frèt la.
Lè li vin pran konsyans de gwo difikilte peyi a ap fè fas, Gorbatchov reprezante yon volonte pou yon gwo chanjman. Li lanse anpil refòm pou sove sistèm sosyalist la. Sou plan entèn, li lanse yon seri transfòmasyon yo rele perestroïka ak glasnost, sa vle di yon liberalizasyon ekonomik, kiltirèl ak politik nan peyi a. Sou plan entènasyonal, li inisye yon politik ki gen tandans pou dezameman nikleyè ak pou pèfòme relasyon ak Etazini.
Sepandan, li parèt san fòs pou li kontwole chanjman li menm ki te lakòz yo epi ki gen gwo konsekans, nan fen syèk sa a, pou IKP ak pou mond lan. Nan nivo enteryè, liberalizasyon enkonplè nan sistèm ekonomik la pa pèmèt asire sitwayen yo yon nivo lavi satisfè, sa ki fè Gorbachov vin sitou enpopilè; manèv politik konsèvatè yo ki opoze ak fen rejim lan lakoz kou d’eta Moskou, pandan reveye reklame nasyonalis yo finalman mennen nan disolisyon IKP. Nan nivo entènasyonal, Gorbachov deside retire fòs sovyetik yo nan Afghanistan, li pa entèvni lè rejim kominis yo tonbe nan Ewòp (sa ki make espesyalman pa tonbe miray Bèlen nan 1989) e li patisipe nan pouswit trete pou rediksyon zam nikleyè yo.
Demisyon li an 1991 make fen desolidarizasyon ak disparisyon USSR la epi li make fen Lagè Fwad la. Konsa, li se dènye lidè USSR la, pandan rival li Boris Eltsine vin prezidan Federasyon Larisi.
Li defann yon apwòch pasifik, refòmist ak ouvè sou mond lan, li fè tèt li distenge espesyalman de ansyen lidè sovyetik yo. Kòm rezilta, li espesyalman apresye nan mond oksidantal la (laprès oksidantal pale de yon Gorbymania). Li resevwa pri Nobèl lapè an 1990 pou kontribisyon li nan fen Lagè Fwad la. Okontrè, li pa twò apresye nan Larisi, kote anpil moun blame li pou kondisyon desolidarizasyon USSR la, pèdi estati gwo pouvwa a ak sitiyasyon ekonomik ak sosyal Larisi pandan ane 1990 yo.
Kandida nan eleksyon prezidansyèl Larisi nan lane 1996, li rive nan setyèm pozisyon ak 0,5 % nan vòt yo. Li fonde de pati sant-gòch, ki pa genyen okenn siksè. Etid ki fèt pita konfime enpopilarite li nan peyi a. Li mouri nan laj 91 an, san li pa janm rekipere okenn manda ni okenn fonksyon enpòtan.