Maya (relijyon)

Maya ( /ˈ m ɑː j ə / ; Devanagari : माया ;  ; IAST : māyā ), literalman "ilizyon" oswa "majik", gen plizyè siyifikasyon nan filozofi Endyen yo selon kontèks la. Nan tèks Vedik ki pi resan yo, māyā vle di yon "spektak majik, yon ilizyon kote bagay yo sanble prezan men yo pa sa yo sanble"; prensip ki montre "Absoli san atribi" kòm gen "atribi". Māyā vle di tou sa ki "ap chanje toujou e konsa li pa reyèl espirityèlman" (an opozisyon ak yon Absoli ki pa chanje, oswa Brahman ), e pakonsekan "kache vrè karaktè reyalite espirityèl la".

Nan lekòl filozofi Endou Advaita Vedanta a, māyā, "aparans", se "fòs pwisan ki kreye ilizyon kosmik ke mond fenomenal la reyèl". Nan lekòl non-dualis sa a, māyā nan nivo endividyèl la parèt kòm mank konesans ( avidyā ) sou vrè Mwen an, Atman-Brahman, ki idantifye tèt li pa erè ak konplèks kò-lespri a ak lyen li yo.

Nan filozofi boudis, māyā konsidere kòm youn nan ven faktè mantal oksilyè ki pa bon, epi li fè moun twonpe tèt yo oswa li kache vrè nati ilizyon bagay yo.

Nan panteon Endou, yo wè deyès Durga kòm reyalizasyon maya , ansanm ak deyès Lakshmi . Māyā te non manman Gautama Bouda tou.

Etimoloji ak terminoloji

Māyā (Sanskri: माया ), yon mo ki gen etimoloji ki pa klè, pwobableman soti nan rasin mā ki vle di "mezire".

Selon Monier Monier-Williams, mo māyā te gen sans “sajès ak pouvwa ekstraòdinè” nan epòk ki pi ansyen yo, men pandan peryòd Vedik la li te pran siyifikasyon tankou “ilizyon, ireyèl, twonpri, fwod, trik, maji oswa sòsyè”. Sepandan, P. D. Shastri kritike entèpretasyon sa a, li di lis definisyon Monier-Williams bay la twò jeneral e li ka twonpe. Dapre li, yon pi bon fason pou konprann māyā nan tèks sanskrit ansyen ak medyeval yo se kòm “aparans”, olye de senpleman yon ilizyon.

Selon William Mahony, rasin mo a ka nonm- oubyen "panse", ki vle di wòl imajinasyon nan kreyasyon mond lan. Nan premye itilizasyon Vedik yo, tèm nan vle di, dapre Mahony, "pouvwa bèl bagay ak misterye pou transfòme yon lide an yon reyalite fizik".

Franklin Southworth di ki orijin mo a pa sèten, epi lòt rasin posib pou māyā gen ladan yo may- ki vle di mistifye, konfonn, anivre, twonpe, ansanm ak māy- ki vle di "disparèt, pèdi".

Jan Gonda konsidere mo a kòm yon mo ki gen rapò ak mā, ki vle di "manman", menm jan ak Tracy Pintchman ak Adrian Snodgrass, ki sèvi kòm yon epitet pou deyès tankou Lakshmi ak Durga .

Yo jwenn yon mo menm jan an tou nan Avestan māyā a ki vle di "pouvwa majik".

Maya ka refere a youn oubyen plizyè kalite ilizyon:

1. Ilizyon pèmanans mond sa a. Tout bagay, tankou selil yo, moun yo ak zetwal yo, swiv pwòp sik lanmò ak renaisans yo.
2. Ilizyon ke chak moun endepandan de mond lan/ekosistèm nan. Reyalite kòm yon èt vivan se yon aspè Bondye k ap fè eksperyans lòt aspè (èt vivan). Ekosistèm sa a gen ladan l kiltivatè, chofè otobis/tren, boutikè, enjenyè lojisyèl, elatriye ki tout depann youn ak lòt.
3. Ilizyon ke dezi nou yo, ki toujou ap evolye, ka satisfè. Nou vle yon bagay epi nou santi ke nou pral kontan si dezi sa a reyalize. Men, lè li reyalize, nou vle yon lòt bagay. 

Nan Endouyis

Literati

 

 

Upanishad yo

M. C. Escher paintings such as the Waterfall – redrawn in this sketch – demonstrates the Hindu concept of Maya, states Jeffrey Brodd. The impression of water-world the sketch gives, in reality is not what it seems.

Upanishads yo prezante linivè a ansanm ak eksperyans imen kòm yon entèraksyon ant Purusha (prensip etènèl, ki pa chanje, konsyans) ak Prakriti (mond materyèl ki tanporè e ki toujou ap chanje). Premye a parèt kòm Atman (nanm oswa pwòp tèt), tandiske dezyèm lan manifeste kòm Maya. Nan ansèyman yo, yo konsidere konesans Atman kòm “vrè konesans” (Vidya), pandan ke konesans Maya se “pa vrè konesans” (Avidya), ki vle di nesyans oswa mank konpreyansyon pwofon. Dapre Brihadaranyaka Upanishad, jan Ben-Ami Scharfstein entèprete li, Maya se tandans moun genyen pou imajine yon bagay ki pa vrèman egziste—tankou lè yo konfonn nanm nan ak kò a. Pou Upanishad yo, konesans pa limite ak sa nou obsève oswa aprann pa eksperyans dirèk; li gen ladan tou konesans espirityèl. Yon konpreyansyon vrèman konplè mande pou moun rive konprann prensip pwofon ki kache dèyè reyalite yo, epi reyalize esans oswa nati enteryè tout bagay.

Hendrick Vroom eksplike, "Yo te tradui tèm Maya a kòm 'ilizyon,' men li pa konsène ilizyon nòmal. Isit la 'ilizyon' pa vle di ke mond lan pa reyèl epi tou senpleman yon imajinasyon imen. Maya vle di ke mond lan pa jan li sanble; mond ke yon moun fè eksperyans lan twonpe moun an sa ki konsène vrè nati li." Lynn Foulston deklare, "Mond lan reyèl e ireyèl paske li egziste men li 'pa sa li sanble'." Dapre Wendy Doniger, "pou di ke linivè a se yon ilizyon (māyā) se pa pou di ke li ireyèl; se pou di, okontrè, ke li pa sa li sanble, ke li se yon bagay ki toujou ap kreye. Māyā pa sèlman twonpe moun sou bagay yo panse yo konnen; plis fondamantalman, li limite konesans yo."

Māyā pre-egziste epi ko-egziste avèk Brahman – Prensip Siprèm nan, Konsyans. Maya se reyalite pèsevwa, yon reyalite ki pa revele prensip kache yo, vrè reyalite a. Maya se enkonsyan, Atman se konsyan. Maya se literal la, Brahman se Upādāna figire a. – prensip la, kòz la. Maya fèt, chanje, evolye, mouri avèk tan, nan sikonstans, akòz prensip envizib nan lanati, dapre Upanishad yo. Atman-Brahman se yon prensip etènèl, ki pa chanje, envizib, yon konsyans absoli ak resplandan ki pa afekte. Konsèp Maya nan Upanishad yo, dapre Archibald Gough, se "agregasyon endiferan tout posiblite egzistans emanatwa oswa derive, ki te egziste deja ak Brahman", menm jan posibilite pou yon pyebwa nan lavni te egziste deja nan grenn pyebwa a.  

Purana yo

Markandeya wè Vishnu kòm yon tibebe sou yon fèy fig frans nan delij la.

Nan teyoloji Puranas ak tradisyon Vaishnavism, yo konsidere māyā kòm youn nan nèf shakti (pouvwa) Vishnu yo. Yo souvan asosye māyā ak dòmi; yo dekri li kòm fòs ki kouvri mond lan tankou yon rèv, espesyalman lè Vishnu leve pou detwi mal. Menm jan ak Indra, Vishnu konsidere kòm mèt māyā a, epi fòs sa a sèvi kòm yon kalite vwal sou egzistans li. Bhagavata Purana rakonte istwa saj Markandeya, ki te mande Vishnu pou fè l fè eksperyans māyā li a. Vishnu parèt kòm yon tibebe k ap flote sou yon fèy fig frans nan mitan yon gwo delij kosmik, epi li vale saj la, ki te sèl sivivan an. Andedan vant tibebe a, saj la wè anpil mond, divinite, ak menm pwòp ermitaj li. Lè tibebe a rann li deyò ankò, saj la eseye anbrase li, men tout vizyon yo disparèt. Li reyalize li pa t janm kite ermitaj li—li te jis fè eksperyans ilizyon māyā Vishnu a. Nan menm tradisyon an, yo wè māyā kòm yon pouvwa kreyatif ak mistik ki te souvan rezève pou divinite solè santral la, epi li te asosye tou ak premye fòm solè Vishnu nan etap Aditya yo.

Dapre Bhagavata a, nan kontèks rasa-lila a, maya pèmèt disip yo bliye ke Krishna se Bondye, kidonk li pèmèt yon relasyon entim. Maya ki lakòz atachman ak mond lan, pa ni patikilye pou gason ni pou fanm, men nan atraksyon mityèl yo.

Tèks Tamil yo

Gramè debaz Twazyèm ak Dènye Sangam literature la se Tolkappiyam, ki atribiye a Tolkappiyar. Dapre kèk kritik, yo idantifye li kòm frè Jamadagni, Sthiranadumagni, epi tonton Parashurama. Tolkappiyam itilize yon klasifikasyon sistematik ki enkli yon Prakrit (nan Tamil: Pagatham) Tadbhava Mayakkam, ki lye ak rasin mo Maya(m). Tèks la dekri kreyasyon an kòm yon kalite melanj oswa koule flou ant eta matyè yo, ki koresponn ak Pancha Bhuta. Konsèp Maya sa a, dapre tradisyon an, soti nan lekòl Agastya, ki konsidere kòm premye grameryen Tamil la epi kòm gourou Tolkappiyar.

Nan literati Tamil epòk Sangam lan, ansanm ak kantik Tamil Alvar yo ki pi resan yo, Krishna ak Narayana yo jwenn kòm Māyon ; avèk lòt non atribiye tankou Mal, Tirumal, Perumal ak Mayavan. Nan klasik Tamil yo, Durga refere a fòm feminin mo a, sètadi māyol ; kote li dote ak enèji kreyatif san limit ak gwo pouvwa Vishnu, e pakonsekan li se Vishnu-Maya .

Pou Hilko Schomerus, sou-lekòl Endouyis Shaiva Siddhanta a, Maya se yon reyalite epi li vrèman egziste, epi li egziste pou "bay nanm yo Bhuvana (yon mond), Bhoga (objè pou jwisans), Tanu (yon kò) ak Karana (ògàn)".

Diferan lekòl Endouyis yo, patikilyèman sa yo ki baze sou natiralis ( Vaiśeṣika ), rasyonalis ( Samkhya ) oswa ritualis ( Mimamsa ), te kesyone epi deba sou sa ki Maya, ak nesesite pou konprann Maya. Lekòl Vedanta ak Yoga yo te eksplike ke pou yon moun rive nan yon konesans konplè, li nesesè pou l konprann inyorans, dout ak erè, epi tou pou l konprann prensip envizib yo, verite enkorporèl yo ak verite etènèl yo. Nan kesyon konesans pwòp tèt ou, Shankara te deklare nan kòmantè li sou Taittiriya Upanishad, yon moun fè fas ak kesyon sa a: "Ki moun k ap eseye konnen, e kijan li rive jwenn Brahman?" Li absid, Shankara deklare, pou pale de yon moun k ap vin tèt li; paske "Ou se Sa" deja. Reyalize epi retire inyorans se yon etap nesesè, e sa ka sèlman soti nan konprann Maya epi gade pi lwen pase li.

Bezwen pou konprann Maya ka konpare ak bezwen metaforik pou yon chemen. Dapre Adi Shankara, se sèlman lè destinasyon an byen lwen ke yon moun bezwen montre wout la; li pa gen sans pou yon moun di: “Mwen deja nan vilaj mwen, men mwen bezwen yon chemen pou rive ladan l.” Sa vle di se pa reyalite a ki bezwen chanje, men konfizyon, inyorans ak ilizyon ki dwe disparèt. Lè yon moun rive nan vrè konesans, li pa wè anyen apa de pwòp tèt li; se lè sa a li vin san laperèz e li jwenn yon eta ki estab. Swami Vivekananda esplike nesesite pou konprann Maya nan menm sans sa a: li pa yon bagay pou “kreye” oswa “chèche” deyò, men yon bagay pou konprann epi depase atravè konesans ak realizasyon enteryè.  

Lekòl Samkhya

Premye travay Samkhya yo, lekòl rasyonalis Endouyis la, pa idantifye oswa mansyone doktrin Maya a dirèkteman. Diskisyon sou teyori Maya a, ki mete l an kesyon, parèt apre teyori a pran teren nan lekòl Endouyis Vedanta a. Kòmantè Vācaspati Miśra sou Samkhyakarika a, pa egzanp, kesyone doktrin Maya a lè li di "Li pa posib pou di ke nosyon mond fenomenal la ki reyèl la se fo, paske pa gen okenn prèv ki kontredi li". Lekòl Samkhya a te kenbe konsèp dualite Prakrti ak Purusha li a, tou de reyèl ak distenk, ak kèk tèks ki egalize Prakrti kòm Maya ki "pa ilizyon, men reyèl", ak twa Guṇa nan diferan pwopòsyon ki gen eta ekilib chanjan ki defini reyalite yo wè a.

An 1885, James Ballantyne te fè yon kòmantè sou aforism Sāṃkhya Sankhya Karika 5.72, ke li te tradui kòm “tout bagay eksepte nati ak nanm pa etènèl”. Dapre entèpretasyon li, tèks la vle di ke lespri a, etè a ak lòt eleman nan eta kòz yo (anvan yo manifeste) fè pati Natirèl la, pa Entèlijans la. Li ajoute tou ke kèk tèks tankou Shvetashvatara Upanishad dekri ilizyon (Maya) kòm yon aspè Natirèl, kote gran Senyè a parèt kòm mèt Maya a epi mond lan ranpli ak pati li. Nan lojik sa a, ni nanm ni nati yo pa konsidere kòm totalman etènèl paske yo gen eleman ki konpoze yo. Sepandan, Ballantyne rekonèt ke lòt entèprèt pa dakò ak tradiksyon sa a. Pa egzanp, Edward Gough tradui menm pasaj la yon fason diferan: li di ke saj la dwe konprann Prakriti kòm Maya, epi Mahesvara kòm mèt Maya (Mayin). Nan vizyon sa a, tout mond ki toujou ap chanje a ranpli ak manifestasyon li. Nan kontinyasyon tradisyon Sāṃkhya ak Upanishad yo, filozofi Bhagavata tradition dekri Maya kòm sa ki fè bagay parèt menm lè pa gen reyalite solid dèyè yo—tankou aparans ajan nan yon kokiy. Li pa vizib nan Atman, epi li konsidere kòm fòs ki responsab kreyasyon, prezèvasyon ak destriksyon linivè a.

Lekòl Nyaya

Lekòl Endouyis Nyaya a, ki baze sou réalisme, te nye ke ni mond lan (Prakrti) ni nanm nan (Purusa) se yon ilizyon. Naiyayikas yo te devlope teyori sou ilizyon, tipikman lè l sèvi avèk tèm Mithya, epi yo te deklare ke ilizyon se tou senpleman yon koyisyon ki defektye, yon koyisyon enkonplè oswa absans koyisyon. Pa gen okenn twonpri nan reyalite Prakrti oswa Pradhana (prensip kreyatif matyè/nati) oswa Purusa, sèlman konfizyon oswa mank konpreyansyon oswa mank efò koyitif, dapre entelektyèl Nyaya yo. Pou yo, ilizyon gen yon kòz, ke règ rezon ak Pramanas apwopriye (epistemoloji) ka dekouvri.

Ilizyon, dapre Naiyayikas, enplike pwojeksyon nan koyisyon aktyèl kontni ki baze sou memwa (yon fòm prese pou entèprete, jije, konkli). "Ilizyon pwojeksyon" sa a pa plase, epi li estereyotipe yon bagay kòm sa li pa ye. Aprantisaj sou teyori ilizyon ki soti nan entelektyèl Nyaya yo te pita adopte epi aplike pa entelektyèl Advaita Vedanta.

Lekòl yoga

Nan lekòl Yoga, Maya konprann kòm mond manifeste a, ki pote yon dimansyon fòs divin ladan li. Dapre Heinrich Zimmer, Yoga ak Maya se tankou de bò menm reyalite a: sa k ap parèt kòm Maya pou èt vivan yo, se Yoga pou Brahman, prensip inivèsèl la, ki itilize pèfeksyon yogik li pou manifeste linivè a. Nan pèspektiv sa a, Maya pa wè kòm senp ilizyon oswa refi reyalite. Okontrè, li se yon aspè dinamik nan egzistans. Yoga, nan sans sa a, vin yon mwayen pou disipline epi rafine lespri ak kò, pou pèmèt yon transfòmasyon nan fason Maya manifeste. Se pa pou chape anba mond lan, men pou konprann epi metrize fason li fonksyone.

Konsèp Yoga kòm pouvwa pou kreye Maya te adopte kòm yon mo konpoze Yogamaya (योगमाया) pa lekòl teyistik Endouyis yo. Li parèt nan divès mitoloji Purana yo; pa egzanp, Shiva itilize yogamāyā li a pou transfòme kè Markendeya nan chapit 12.10 Bhagavata Purana a, pandan Krishna konseye Arjuna sou yogamāyā nan kantik 7.25 Bhagavad Gita a.

Lekòl Vedanta yo

Maya se yon konsèp enpòtan epi yo souvan refere li nan filozofi Vedanta yo. Li se yon konsèp konplèks nan filozofi Vedanta, epi entèpretasyon li varye selon diferan lekòl Vedanta yo.

Dvaita

Vishishtadvaita Vedanta gen yon konsèp ki sanble ak Maya, yo rele Prakriti, epi nati ak wòl li nan filozofi a diferan anpil de konsèp Maya a. Prakriti konsidere kòm reyèl epi li entegral nan pwosesis kreyatif linivè a nan kad Vishishtadvaita a.

Nan Dvaita Vedanta, Maya konsidere kòm pouvwa oswa enèji Bondye. Pandan ke Advaita konsidere mond lan kòm yon manifestasyon Maya e konsa ilizyon, Dvaita wè mond lan kòm reyèl e yon kreyasyon Bondye ( Vishnu ). Pèspektiv chak lekòl sou Maya enfliyanse konpreyansyon yo sou nati reyalite a ak chemen liberasyon an. Kontrèman ak lekòl Vishishtadvaita ak Advaita yo, lekòl Dvaita a pa atribiye diferans ki genyen ant Bondye, nanm yo ak linivè a bay maya.

Advaita

Nan filozofi Advaita Vedanta, yo fè distenksyon ant de nivo reyalite: Vyavaharika, ki se reyalite anpirik nou fè eksperyans chak jou, epi Paramarthika, ki se reyalite absoli oswa espirityèl la. Nan nivo anpirik la, Maya se sa ki fè konsyans la sanble mele ak mond materyèl la. Li gen pouvwa pou kreye yon sans separasyon ak esklavaj nan eksperyans imen an, e konsa li kache verite dènye a—inite ant “pwòp tèt” ak Brahman, lespri kosmik la. Teyori Maya sa a te devlope pi sistematikman nan Advaita Vedanta pa Adi Shankara nan 9yèm syèk la. Sepandan, filozòf Dvaita yo ki te nan opozisyon ak li te kritike entèpretasyon sa a, yo di Shankara pa t byen eksplike kijan Brahman ak Maya konekte. Yon filozòf Advaita pita, Prakasatman, te eseye klere pwen sa a. Li te eksplike ke Maya ak Brahman ansanm fòme tout linivè a, menm jan de fil diferan ki mele pou fòme yon twal. Nan vizyon sa a, Maya reprezante aparans mond lan, pandan ke Brahman se fondasyon oswa kòz ki soutni tout manifestasyon sa a.

Vivekananda te di ke di mond lan se maya pa vle di ke li se yon ilizyon, oubyen pa gen okenn mond ekstèn. Māyā se yon reyalite paske li se aparans fenomèn yo. Piske Brahman se sèl verite metafizik la, Māyā se vre nan sans epistemolojik ak anpirik; sepandan, Māyā se pa verite metafizik ak espirityèl la. Verite espirityèl la se verite pou tout tan, alòske sa ki verite anpirik la se sèlman vre pou kounye a. Piske Māyā se mond materyèl la nou wè a, li vre nan kontèks pèsepsyon, men li "pa vre" nan kontèks espirityèl Brahman an. Māyā pa fo, li sèlman bouche Mwen enteryè a ak prensip ki reyèl yo. Vrè Reyalite a gen ladan l tou de Vyavaharika (anpirik) ak Paramarthika (espirityèl), Māyā a ak Brahman an. Objektif iluminasyon espirityèl la, dapre Advaitins, se reyalize Brahman, reyalize Inite san pè a, resplandan an.

Tantra

Devou tantrik yo pa konsidere nèt ale nan maya kòm soufrans. Lefèt ke yon devou pafè viv nan mond lan pa lakòz soufrans paske yo fè eksperyans divin nan tout aspè lavi a.

Entèpretasyon oksidantal

Konpozitè angle Gustav Holst te pase plizyè ane ap etidye literati sanskrit, epi li te adapte kèk nan tèks li yo pou mizik li. Li te eksplore konsèp maya a nan opera chanm li a, Sāvitri .

Boudism

Māyā (Sanskrit; Tibetan wyl.: sgyu ) se yon tèm Boudis tradui kòm "pretansyon" oswa "twonpri" ke yo idantifye kòm youn nan ven faktè mantal malsen oksilyè nan ansèyman Mahayana Abhidharma yo. Nan kontèks sa a, li defini kòm fè semblant montre oswa pretann gen yon bon kalite ke yon moun pa genyen.

Premye tèks Boudis yo gen kèk referans sou ilizyon, pi byen koni an se Pheṇapiṇḍūpama Sutta nan Pali (epi avèk yon paralèl Agama Chinwa nan SĀ 265) ki deklare:

Mwàn, sipoze yon majisyen (māyākāro) oubyen yon apranti majisyen (māyākārantevāsī) ta montre yon ilizyon majik (māyaṃ) nan yon kafou. Yon nonm ki gen bon je ta enspekte l, reflechi, epi mennen ankèt sou li ak anpil atansyon, epi li ta parèt devan li kòm vid (rittaka), vid (tucchaka), san nwayo (asāraka). Paske ki nwayo (sāro) ki ta ka genyen nan yon ilizyon majik (māyāya)? Se konsa tou, mwàn, kèlkeswa kalite koyisyon ki genyen, kit se pase, nan lavni, oswa prezan, entèn oswa ekstèn, brit oswa sibtil, enferyè oswa siperyè, byen lwen oswa pre: yon mwàn enspekte l, reflechi sou li, epi mennen ankèt sou li ak anpil atansyon, epi li ta parèt devan li kòm vid (rittaka), vid (tucchaka), san nwayo (asāraka). Paske ki nwayo (sāro) ki ta ka genyen nan yon koyisyon?

Youn soutra nan koleksyon Āgama a ke yo rekonèt kòm "Mahāsūtras" nan tradisyon (Mūla)Sarvāstivādin nan ki rele Māyājāla (Rezo Ilizyon an) trete espesyalman tèm Maya a. Soutra sa a sèlman siviv nan tradiksyon Tibeten an epi li konpare senk agregasyon yo ak plis metafò pou ilizyon, tankou: yon eko, yon refleksyon nan yon glas, yon miraj, plezi sansoryèl nan yon rèv ak yon moun fou kap mache san rad.

Tèks sa yo bay enpresyon ke māyā refere a nati ensiyistansyèl ak san esans bagay yo, ansanm ak karaktè twonpè, fo ak vanite yo.

Salistamba Sutra mete gwo anfaz sou lide ilizyon an, li dekri tout dharma yo kòm bagay ki san solidite, tankou yo “san nwayo”, “vid” e yo parèt sèlman tankou aparans pasajè. Nan menm liy panse a, Mahavastu, yon tèks ki soti nan tradisyon Mahāsāṃghika la e ki rakonte lavi Gautama Buddha, prezante tout konpozan egzistans yo kòm bagay ki trè pasajè. Li konpare yo ak yon zèklè, yon bul dlo, oswa kim blan ki chita sou sifas yon vag, tout bagay ki parèt pou yon moman epi ki disparèt rapidman.

"Pou sa nou pa ka wè, santi, pran sant, touche, oswa konprann, nou pa kwè. Poutèt sa, nou se jis moun sòt k ap mache sou teren ki gen gwo potansyèl san nou pa konprann sa ki ye a." Sitasyon mwàn Boudis

Theravada

Kognisyon se tankou yon ilizyon majik (māyā) nan sans ke li pa gen sibstans epi ou pa ka konprann li. Kognisyon pi pasajè ak efemè pase yon ilizyon majik. Paske li bay enpresyon ke yon moun vini epi li ale, kanpe epi chita, ak menm lespri a, men lespri a diferan nan chak aktivite sa yo. Kognisyon twonpe foul moun yo tankou yon ilizyon majik (māyā).

Menm jan an tou, Bhikkhu Katukurunde Nyanananda Thera te ekri yon ekspozisyon sou Kàlakàràma Sutta a ki prezante imaj yon ilizyon majik kòm metafò santral li.

Jainism

Maya, nan Jainism, vle di aparans oswa twonpri ki anpeche yon moun rive nan Samyaktva (bon kwayans). Maya se youn nan twa kòz echèk pou rive nan bon kwayans. De lòt yo se Mithyatva (fo kwayans) ak Nidana (anvi pou renome ak plezi mond lan).

Maya se yon konsèp ki gen rapò ak Mithyatva, kote Maya se yon sous enfòmasyon ki pa kòrèk alòske Mithyatva se atitid yon moun anvè konesans, avèk yon sipèpoze relasyonèl.

Śvetāmbara Jainism klase fo kwayans yo anba kategori Mithyatva an senk kalite diferan. Premye a se Abhigrahika, ki se yon fo kwayans limite a pwòp ekriti yon moun, kote moun nan defann sa li kwè deja men refize etidye oswa analize lòt sous. Dezyèm nan, Anabhigrahika, se yon fo kwayans ki fè moun bay tout dye, pwofesè ak ekriti menm nivo respè san yo pa fè distenksyon kritik. Twazyèm nan, Abhiniviseka, soti nan prejije ak mank jijman, kote moun nan refize reflechi oswa chanje pozisyon li. Katriyèm nan, Samsayika, se yon eta dout oswa ezitasyon ant kwayans ki kontradiktwa, san yon desizyon klè. Finalman, Anabhogika se yon fo kwayans natirèl oswa otomatik, ki egziste san moun nan pa menm reflechi sou li oswa egzaminen li konsyansman.

Jain Digambara yo klase kategori fo kwayans anba Mithyatva an sèt: Ekantika (fo kwayans absoli, yon sèl bò), Samsayika (ensètitid, dout si yon kou bon oswa mal, kwayans enstab, eseptisism), Vainayika (fo kwayans ke tout dye, gourou ak ekriti yo sanble, san egzamen kritik), Grhita (fo kwayans ki sòti sèlman nan abitid oswa defo, san oto-analiz), Viparita (fo kwayans ke vre se fo, fo se vre, tout bagay relatif oswa akseptab), Naisargika (fo kwayans ke tout èt vivan yo pa gen konsyans epi yo pa ka distenge byen ak mal), Mudha-drsti (fo kwayans ke vyolans ak kòlè ka sal oswa domaje panse, divin, gourou oswa dharma ).

Māyā (twonpri) konsidere tou kòm youn nan kat Kaṣaya (pasyon ki defektye, yon deklanchè pou aksyon) nan filozofi Jain. Twa lòt yo se Krodha (kòlè), Māna (ògèy) ak Lobha (avidite). Ansyen tèks Jain yo rekòmande pou yon moun metrize kat defo sa yo, paske yo se sous esklavaj, atachman ak pasyon ki pa espirityèl.

Sikhi

Sikhi

Nan Sikhis, yo konsidere mond lan kòm yon bagay ki pasajè e relativman reyèl . Yo wè Bondye kòm sèl reyalite a, men nan Bondye egziste tou de nanm konsyan ak objè ki pa konsyan ; objè sa yo ki kreye yo reyèl tou. Fenomèn natirèl yo reyèl men efè yo pwodui yo ireyèl. māyā se paske evènman yo reyèl men māyā ( Gurmukhi : ਮਾਇਆ) pa reyèl paske efè yo ireyèl. Sikhism kwè ke moun yo bloke nan mond lan akòz senk vis: lanvi, kòlè, avidite, atachman, ak ego . Maya pèmèt senk vis sa yo epi fè yon moun panse mond fizik la "reyèl," tandiske objektif Sikhism se debarase tèt li de yo. Konsidere egzanp sa a: Nan yon nuit san lalin, yon kòd ki kouche atè a ka konfonn ak yon koulèv . Nou konnen se kòd la sèlman ki reyèl, se pa koulèv la. Sepandan, lè nou pa wè kòd la, sa bay fo pèsepsyon koulèv la. Yon fwa fènwa a retire, se kòd la sèlman ki rete; koulèv la disparèt.

Nan kèk mitoloji, senbòl sèpan an te asosye avèk lajan, epi māyā nan lang Punjabi modèn nan refere a lajan. Sepandan, nan Guru Granth Sahib la, māyā refere a "gwo ilizyon" materyalis la. Se nan māyā sa a tout lòt mal yo fèt, men lè yon moun konprann nati māyā a, li kòmanse pwoche bò kote espirityalite .

• Janam baritha jāṯ song mā▫i▫ā kai. ||1|| rahā▫o.
  
  
  
  W'ap gaspiye lavi sa a initilman nan lanmou pou māyā.
  
  
  
  Sri Guru Granth Sahib M.5 Guru Arjan Dev ANG 12

• Mā▫i▫ā mohi visāri▫ā jagaṯ piṯā parṯipāl.
  
  
  
  Nan atachman yo pou māyā, yo bliye Papa a, Moun ki renmen mond lan.
  
  
  
  Sri Guru Granth Sahib M3 Guru Amar Das ANG 30
• Ih sarīr mā▫i▫ā kā puṯlā vicẖ ha▫umai ḏustī pā▫ī.
  
  
  
  Kò sa a se yon marionèt māyā. Mal egoyis la anndan l.
  
  
  
  Sri Guru Granth Sahib M3 Guru Amar Das
• Bābā mā▫i▫ā bẖaram bẖulā▫e.
  
  
  
  O Baba, māyā twonpe ak ilizyon li yo.
  
  
  
  Sri Guru Granth Sahib M1 Guru Nanak Dev ANG 60