Guru Hargobind

  

Guru Hargobind ( Gurmukhi : ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ, pwononsyasyon: pa l 19 jen 1595 – 28 fevriye 1644) te sizyèm nan dis gourou nan relijyon Sikh la. Li te vin gourou a laj de onz an, apre anperè Mughal Jahangir te egzekite papa l, Guru Arjan .

Li te pase premye lavi li ak papa l nan Ramdaspur (Amritsar), pandan ke manda li kòm gourou te enplike li rete nan Bhai Ki Daroli, Goindwal, Kartarpur (Jalandhar), Hargobindpur, Gwalior, Lahore, ak Kiratpur, avèk vwayaj nan Agra, Nanakmatta, Kashmir, ak Malwa (Punjab) .

Guru Hargobind te entwodui pwosesis militarizasyon an nan Sikhism, pwobableman kòm yon repons a ekzekisyon papa l 'epi pou pwoteje kominote Sikh la. Li te senbolize li lè li te mete de nepe, ki reprezante doub konsèp Miri piri (pouvwa tanporèl ak otorite espirityèl). Devan Harmandir Sahib nan Amritsar, Hargobind te konstwi Akal Takht la ( twon sila ki pa janm pase tan an ). Akal Takht la reprezante pi wo chèz otorite terès Khalsa a (kò kolektif Sikh yo) jodi a.

Pami opinyon sosyal li yo, Guru Hargobind te konsidere fanm kòm konsyans limanite, li te ankouraje fòm vi yon chèf fanmi, li te dekouraje asetis, epi li te ankouraje maryaj kòm yon chemen pou reyalizasyon pwòp tèt ou. Kòmanse an 1606 epi fini lè li mouri an 1644, gouvènman li an te dezyèm pi long nan tout gouvènay Sikh yo, sèlman Guru Nanak te depase l, ki te dire 40 ane kòm gouvènay fondatè.

Premye lavi

Foto Gurdwara Guru Ki Wadali, nan distri Amritsar, ki te konstwi nan kote Guru Hargobind te fèt la.

Guru Hargobind te fèt nan Guru kī Waḍālī, nan dat 19 jen 1595, nan yon fanmi Sodhi Khatri nan yon vilaj 7 kilometres (4.3 mi) nan lwès Amritsar, sèl pitit gason Guru Arjan, senkyèm Guru Sikh la. Sepandan, Pashaura Singh sijere ke li te fèt 19 jen 1590. Li te pase premye sèz ane nan lavi li nan Ramdaspur (Amritsar) an prezans papa l.

Dapre ajiografi Sikh yo, Guru Hargobind te siviv de tantativ anpwazònman pa tonton li Prithi Chand ak madanm li, Karmo, epi tou yon lòt tantativ pou touye li, lè Prithi Chand te voye yon kobra sou li. Premye tantativ anpwazònman an te enplike Karmo ki te voye enfimyè pèsonèl li pou fè tankou li enterese pran swen timoun Hargobind la. Sepandan, enfimyè a te mete pwazon sou pwent tete li ki te pou fè Hargobind mal pandan l t ap tete l, men jèn tigason an te refize pran l, konsa plan enfimyè a te echwe epi li menm li te vin malad ak pwazon an. Dezyèm plan anpwazònman an te enplike yon chamè koulèv ke Prithi Chand ak madanm li te voye pou asasinen jèn Hargobind la lè yo lage yon koulèv sou li, men yo di jèn tigason an te kenbe koulèv ki nan men l nan tèt li epi li te peze l jiskaske li mouri. Yon twazyèm tantativ pou touye l te fèt pa yon brahman, sou direksyon Prithi Chand ak madanm li. Brahman an te gen plan pou l melanje pwazon ak lèt kaye epi bay timoun Hargobind li manje l. Men, lè l te eseye fè sa, Hargobind te lage lèt kaye a nan men brahman an, li tonbe atè. Yon chen, yo te rele Pista, te manje l epi li mouri lè l te revele sa ki te danjere ladan l. Brahman an te mouri apre sa akoz pwoblèm nan vant. Li te soufri epi li te siviv varyòl lè l te timoun. Hargobind te grandi pou l vin "yon jèn gason wo ak bèl".

Nan dat 4 novanm 1598, yon timoun Hargobind ki te gen uit an te temwen vizit anperè Akbar nan tribinal Sikh papa l, sa ki t ap gen yon enpak sou opinyon Hargobind yo. Hargobind te resevwa yon edikasyon nan men Bhai Gurdas ak Baba Buddha . Guru Hargobind te etidye tèks relijye yo avèk Bhai Gurdas epi Baba Budda te antrene l nan ladrès eskrime ak tire flèch. Li te resevwa enstriksyon tou sou divès lang, filozofi relijye, astwonomi, medsin, monte cheval ak administrasyon. Hargobind te pase yon bon pati nan premye ane li yo ap chante im nasyonal nan konplèks Harmandir Sahib nan Amritsar.

Ane nesans

Malgre ke 1595 se ane nesans gourou a ki jeneralman aksepte, gen kèk otè ak sous, tankou Kesar Singh Chhibar ak Bhat Vahis, ki anrejistre ane nesans li kòm 1590. Dapre Pashaura Singh, Bhatt Vahi Multani Sindhi anrejistre dat nesans Guru Hargobind kòm 19 jen 1590 ( asar 21 sambat 1647 nan kalandriye Bikrami a). Sous ki konfime ane nesans 1595 la se Gurbilas Patshahi Chhevin (petèt 1718), Suraj Prakash (1844), ak Naveen Panth Prakash (1880), alòske Bansavilinama Dasan Patishahian Ka (1769), Rahitname Ate Ardas, ak Bhatt Bahi Multani Sindhi sijere 1590. Pashaura deklare ke travay ki pi resan yo te kopye deklarasyon dat nesans Gurbilas Patshahi Chhevin nan. Nan travay li a, Pashaura Singh itilize 1590 kòm ane nesans pou Guru Hargobind.

Guruship

Nan dat 25 me 1606, Guru Arjan, senk jou anvan pwòp lanmò li, te chwazi pitit gason l Hargobind kòm siksesè li epi li te bay pitit gason l enstriksyon pou l kòmanse yon tradisyon militè pou pwoteje pèp Sikh la epi toujou rete antoure pa Sikh ame pou pwoteksyon. Yon ti tan apre, Arjan te arete, tòtire epi touye sou lòd Anperè Mughal Jahangir la nan dat 30 me 1606. Seremoni siksesyon Guru Hargobind te fèt nan dat 24 jen 1606. Li te mete de nepe: youn te endike otorite espirityèl li ( pīrī ) e lòt la, otorite tanporèl li ( mīrī ). Li te swiv konsèy papa l ki te mouri mati a epi li te toujou rete antoure pa Sikh ame pou pwoteksyon. Nimewo senkant-de a te espesyal nan lavi li, epi swit li te konpoze de senkant-de gason ame. Se konsa li te fonde tradisyon militè a nan lafwa Sikh la. Nepe konsève ki te pou li yo, piri tegh ak miri tegh, nan Toshakhana nan Amritsar gen enskripsyon sou bagay masyal. Hargobind te fè konstwi Akal Takht nan Amritsar pou reprezante otorite tanporèl. Olye pou l ranplase ansèyman espirityèl ki te kòmanse ak Nanak yo, Hargobind te vle pou nouvo ansèyman masyal yo balanse tou de esfè espirityèl ak tanporèl lavi a. Fason Guru Hargobind te abiye (tiban style wayal ak yon aigrette wayal), kenbe yon lame, li te yon atis masyal, li te mete yon senti masyal, li te patwone konstriksyon fòtifikasyon, ak li te patisipe nan lachas te yon senbòl souverènte li ak yon defi kont otorite Mughal, avèk Sikh yo ki refere a Guru a kòm sacha padshah ("vrè wa")

Guru a te yon atis masyal ( shastarvidyā ); li te ankouraje moun yo pou yo kenbe yon bon fòm fizik epi pou yo prepare kò yo pou konba fizik. Li te gen pwòp Darbar (lakou) li. Yo te kòmanse bay kèk nan disip devwe li yo zam ak fòmasyon. Guru a te vin gen sètsan (700) chwal epi Risaldari (kavalri) li a te grandi rive twasan (300) kavalye ak swasant (60) mousketè.

Kòm eritye byen papa l ki te mouri a, Guru Hargobind te kapab finanse pwojè l yo ak pwopriyete ki te sitiye nan Amritsar, Tarn Taran, Sri Hargobindpur, ak Kartarpur. Guru Hargobind te eritye tou koleksyon literati papa l, pothi mahal la, ki se yon tradisyon bibliyotèk Sikh ki gen ladan gurbani konparab ak tradisyon Mughal kitab-khana a. Kòm yon pati nan eritaj sa a, Guru Hargobind te resevwa Goindwal Pothi a, epi li te kite otograf li sou youn nan pòtfolyo li yo pou make transmisyon li ba li. Anplis de sa, Guru a te kenbe nan lakou li ragis (mizisyen), pathis (resitatè), ak <i id="mwARE">dhadhis</i> (menestrel). De dhadis enpòtan nan Hargobind se te Mir Abdula ak Natha, ki te fè pèfòmans nan Akal Takht la.

Pandan batay Amritsar la, Sikh yo te siveye pothi mahal la (bibliyotèk Sikh la). Apre sa, Guru Hargobind te pase tèks yo, ki te gen ladan tou de gutka ak pothi, ki te konsève nan pothi mahal la bay asosye li yo, sètadi Bhai Rupa, Bidhi Chand, Sri Chand, ak yon Vanjara Sikh, epi tout kat maniskri sa yo te konsève jouk jounen jodi a.

Konsènan ansèyman espirityèl li yo, Hargobind te mete aksan sou konsèp gurmat (ansèyman), hukam (volonte diven), ak naam simran (meditasyon). Guru Hargobind te konn leve byen bonè nan maten epi pratike naam simran . Li te konn koute kirtan tou ki te fèt kòm chaunkis nan Darbar Sahib nan Amritsar. Guru Hargobind te fè gèrye li yo mete yon kachhera (kalson anba), kara (bag nan ponyèt), ak kirpan (epe).

Hargobind te gen kat madanm: Damodari, Nanaki, Marvahi ak Kaula. Li te gen pitit ak twa madanm. De nan pi gran pitit gason l yo ak premye madanm nan te mouri pandan l ap viv. Guru Tegh Bahadur, pitit gason l ki soti Nanaki, te vin nevyèm Guru Sikh la. Sodhis Anandpur Sahib yo se desandan Baba Suraj Mal Sodhi, youn nan pitit gason Guru Hargobind yo.

Refòm yo

Refòm Guru Hargobind te pote nan sikhi a te gen efè ki dire lontan. Guru yo pa t konsantre sèlman sou zafè espirityèl ankò; yo te vin patisipe pi plis nan zafè mondyal, pandan yo t ap ini dimansyon espirityèl ak tanporèl yo. An menm tan, yo te adopte yon stil ki gen plis aspè “wayal.”

Dapre Hardip Singh Syan, Hargobind te rive mete chanjman sa yo an plas lè li te vin tankou yon “seyè patrimwàn-feyodal,” pandan li t ap ofri disip li yo liberasyon espirityèl (mukti) ansanm ak sèvis oswa fonksyon (naukari). Anvan epòk li, tribinal Sikh la te sitou wè kòm yon espas ki bay sèvis (seva) ak favè (prasad).

Sepandan, chanjman sa yo pa t fèt san dezakò. Bhai Gurdas te note nan ekriti li yo ke te gen tansyon nan kominote Sikh la sou refòm sa yo, epi li te ensiste sou enpòtans pou kenbe guru a kòm sant prensipal lafwa yon moun.  

Relasyon ak lòt wa yo

Guru Hargobind libere nan Fò Gwalior sou lòd Jahangir.

Guru Hargobind te dirije repons Sikh la kont pouvwa Mughal la apre ekzekisyon Guru Arjan. Li te aksepte otorite Shah Jahan an nominalman men li te reziste pèsekisyon Islamik la, li te mennen kat lagè kont lame Shah Jahan yo. Tantativ li yo pou transfòme kominote Sikh la te mete l an konfli ak otorite Mughal la.

Kwayans Sikh yo fè kwè ke Guru Hargobind te asire liberasyon senkant-de raja Rajput sou mòn yo pandan l t ap soti nan prizon nan Fò Gwalior, yon evènman Sikh yo selebre nan Diwali kòm Bandi Chhor Divas .

Jahangir

Ansanm ak ekzekisyon Guru Arjan Dev pa Wa Mughal Jahangir la, Guru Hargobind depi okòmansman te yon lènmi devwe nan rèy Mughal la. Li te konseye Sikh yo pou yo pran zam epi goumen ak Mughal yo. Lanmò papa l nan men Jahangir te pouse l mete aksan sou dimansyon militè kominote Sikh la. Li te mete de nepe senbolikman, ki te reprezante miri piri . Li te fonde Akal Sena a, premye lame Sikh la. Li te bati yon fò pou defann Ramdaspur epi li te kreye yon tribinal fòmèl, Akal Takht .

Jahangir te reponn lè li te mete Guru Hargobind, ki te gen 14 an, nan prizon nan Fò Gwalior an 1609, sou pretèks ke Sikh yo ak Hargobind pa t peye amann yo te enpoze sou Guru Arjan an. Li pa klè konbyen tan li te pase kòm prizonye. Ane liberasyon li a sanble se te swa 1611 oswa 1612, lè Hargobind te gen anviwon 16 an. Dosye Pès yo, tankou Dabestan-e Mazaheb, sijere ke li te kenbe nan prizon pandan douz ane, ki gen ladan plis pase 1617–1619 nan Gwalior, apre sa li menm ak kan li a te anba siveyans lame Mughal pa Jahangir.

Li pa klè poukisa yo te lage l. Entelektyèl yo sijere ke Jahangir te plis ou mwens retounen nan politik tolerans Akbar nan zòn 1611 apre li te santi l an sekirite sou twòn li, epi ofisyèl tribinal Sunni yo ak Naqshbandi yo nan tribinal Mughal la te pèdi favè li. Yon lòt teyori di ke Jahangir te dekouvri sikonstans yo epi li te santi ke Guru Hargobind te inosan, kidonk li te bay lòd pou yo lage l.

Dapre Surjit Singh Gandhi, 52 rajas (wa) ki te nan prizon nan fò a kòm otaj pou "plizyè milyon roupi" e paske yo te opoze ak anpi Mughal la te dekouraje paske yo t ap pèdi yon konseye espirityèl. Guru Hargobind te mande pou yo libere rajas yo ansanm avè l tou e li te garanti konpòtman fidèl yo. Jahangir te bay lòd pou yo lage yo tou. Hargobind te fè koud yon wòb espesyal ki te gen 52 woulèt . Lè Hargobind t ap kite fò a, wa kaptif yo te kenbe woulèt manto a epi yo te soti avè l.

Apre liberasyon li, Guru Hargobind te ranfòse lame Sikh la avèk plis diskresyon epi li te konsolide kominote Sikh la ankò.[1] Relasyon li ak Jahangir te rete sitou amikal. Li te akonpaye Jahangir nan Kashmir ak Rajputana epi li te soumèt Tara Chand nan Nalagarh, ki te kontinye pandan lontan nan rebelyon ouvè epi tout efò pou soumèt li te echwe.[2][3][4] Pandan rèy Jahangir, Hargobind te mennen yon batay kont Mughal yo nan Rohilla. Batay la te an repons a militarizasyon Sikh yo. Mughal yo ki te dirije pa Gouvènè Abdul Khan te bat pa Sikh yo.

Shah Jahan

Pandan rèy pitit gason Jahangir la ak siksesè li, Shah Jahan, ki te kòmanse an 1627, relasyon yo te vin anmè ankò. Shah Jahan te entoleran. Li te detwi pi eskalye Sikh la nan Lahore . An 1628, gwoup lachas Shah Jahan nan te piye kèk nan pwopriyete Guru Hargobind yo, sa ki te deklanche premye konfli ame a.

Lame Hargobind la te mennen batay ak lame Mughal Shah Jahan nan Amritsar, Kartarpur ak lòt kote. Hargobind te bat twoup Mughal yo toupre Amritsar nan batay Amritsar an 1634. Yon detachman Mughal pwovens atake Guru a ankò, men atakè yo te kraze epi lidè yo te mouri. Guru Hargobind te dirije lame li yo tou kont gouvènè Mughal pwovens yo. Guru a te prevwa retou yon fòs Mughal ki pi enpòtan, kidonk li te retrete nan Shivalik Hills pou ranfòse defans li ak lame li, ak yon baz nan Kiratpur kote li te kontinye rete jouktan li mouri.

Shah Jahan te nonmen Painde Khan chèf twoup pwovens yo epi li te mache sou Guru a. Yo te atake Hargobind, men li te genyen batay sa a tou. Li te goumen tou nan batay Kartarpur la . Chandu Shah, ki te bay lòd pou yo touye Guru Arjan, te mouri anba tòti pa Sikh Guru Hargobind yo: yo te mete yon bag fè epè nan nen li epi yo te trennen l atè jiskaske nonm ki te tòtire Arjan an, e ki te vin tounen yon Sikh depi lè sa a, te vide sab cho sou li ak menm louch yo te itilize sou Arjan an.

Guru Hargobind te pèdi pi gran pitit gason l lan , Baba Gurditta, an 1638. Shah Jahan te eseye mwayen politik pou febli tradisyon Sikh la lè li te divize epi enfliyanse siksesyon an. Chèf Mughal la te bay sibvansyon tè bay pi gran pitit gason Gurditta a, Dhir Mal, ki t ap viv nan Kartarpur, epi li te eseye ankouraje Sikh yo pou rekonèt Dhir Mal kòm siksesè lejitim Hargobind. Dhir Mal te pibliye deklarasyon an favè eta Mughal la epi li te kritike granpapa l. Hargobind te mouri nan Kiratpur, Rupnagar, Punjab, nan dat 28 fevriye 1644. Anvan lanmò li, li te rejte politik pi gran pitit pitit gason l lan, Dhir Mal, epi li te nonmen Guru Har Rai (ti frè Dhir Mal) pou siksesè li kòm Guru. Modèl la te repete lè Guru Har Rai te chwazi dezyèm pitit gason l lan kòm siksesè li olye de pi gran pitit gason l lan.

Samarth Ramdas ak Guru Hargobind

Guru Hargobind ak Samarth Ramdas

Selon tradisyon Sikhism ki baze sou ansyen maniskri Punjabi Panjah Sakhian, Samarth Ramdas ta rankontre Guru Hargobind nan Srinagar, nan rejyon mòn Garhwal. Rankont sa a, ki jwenn konfimasyon nan yon sous Marathi (Ramdas’s Bakhar pa Hanumant Swami, ekri an 1793), ta sanble te fèt nan kòmansman ane 1630 yo, pandan vwayaj pelerinaj Ramdas nan nò a ak vwayaj Hargobind nan Nanakmatta nan lès la.

Yo rakonte lè yo te rankontre, Guru Hargobind te fèk retounen soti nan yon lachas; li te byen ame epi li te sou cheval. Ramdas ta di: “Mwen tande ou pran plas sou gaddi Guru Nanak la,” epi li te mande ki kalite sadhu li te ye. Hargobind te reponn: “Anndan mwen se yon èmit, men deyò mwen se yon prens. Zam yo sèvi pou pwoteje pòv yo epi kraze tirani. Guru Nanak pa t abandone mond lan, men li te abandone maya.”

Maryaj

Guru Hargobind te gen plizyè madanm, men ki se:

• Mata Damodari (1597 – 13 Jiyè 1631), te marye nan dat 15 Fevriye 1605, ki te fè Baba Gurditta (fèt an 1613) ak Bibi Viro (fèt an 1615)
• Mata Marvahi/Mahadevi (mouri 1645), marye sou 7 jiyè 1615, ki te fèt Suraj Mal (b. 1617)
• Mata Nanaki (d. 1678), marye nan mwa avril 1613, ki te fèt Ani Rai (b. 1618), Atal Rai (b. 1619), ak Guru Tegh Bahadur (b. 1621)

Lanmò

Li te nonmen pitit pitit gason l lan pou ranplase l kòm setyèm Guru Har Rai a. Li te mouri an 1644 nan Kiratpur Sahib, yon vil sou bò larivyè Sutlej la, epi yo te boule l sou bò larivyè a, kote Gurdwara Patalpuri Sahib ye kounye a.

Pwen de vi sèktèryan

Refòm Guru Hargobind yo te gen yon enpak tou sou Minas yo, yon sèk ki te vin tounen yon gwo opozan liy prensipal gourou Sikh yo. Anvan rèy Guru Hargobind, literati Mina a te imite ekriti ak aparans senk gourou anvan yo nan yon stil, tout pandan y ap prezante tèt yo kòm siperyè espirityèlman. Sepandan, Guru Hargobind te konpòte li trè diferan de gourou anvan yo, kidonk Minas yo pa t kapab imite prensip li yo, e pakonsekan yo te oblije kontinye reflete anviwònman tribinal Sikh pre-Guru Hargobind la. Se poutèt sa, Minas yo te eseye prezante tèt yo kòm prezèvatè bhakti orijinal lafwa Sikh la, tout pandan y ap prezante kòm rezilta ke Guru Hargobind te yon jan kanmenm devye de chemen valè Sikh orijinal yo ak panse sosyopolitik.

Literati

Nan tradisyon Sikh la, yo pa konsidere Guru Hargoind kòm si li te konpoze pwòp pwezi pa li, kontrèman ak predesesè li yo. Sepandan, yo atribiye ba li de lèt ( hukamnamas ) ki ekri an pwoz. Nan lèt li yo, li te mete aksan sou non kartar (kreyatè) pou naam simran . Yo te prepare maniskri ekriti Sikh yo pandan gouvènman li an epi li te plede pou Sikh yo prepare pwòp gurbani pothis yo.

Batay ak eskirmouch li yo

1. Battle of Sangrana (1628)
2. Battle of Rohilla (1630)
3. Battle of Amritsar (1634)
4. Battle of Lahira, 1634
5. Battle for Maham
6. Battle of Padiala
7. Battle of Kiratpur
8. Battle of Kartarpur, 1635
9. Battle of Phagwara, 1635

Kilti popilè

Fim anime Punjabi Dastaan-E-Miri Piri a pale de Guru Hargobind ak kontribisyon li nan lafwa ak kominote Sikh la.

Istwa lavi ak ansèyman Guru Hargobind te enfliyanse tèm sezon 2023 la ak travay atistik ekip foutbòl ameriken Dallas Cowboys yo.

Galri

• 
  Guru Arjan (chita, nan mitan) ak yon jèn Hargobind (agoch).
• 
  Guru Hargobind reprezante ansanm ak Ani Rai ak Atal Rai.
• 
  Guru Hargobind ap monte cheval.
• 
  Bhai Rupa Chand (adwat) ak Guru Hargobind (agoch).
• 
  Travay atistik sou fresko Guru Hargobind (chita).
• 
  Ansyen penti Guru Hargobind
• 
  Pòtrè Guru Hargobind nan mitan 17yèm syèk la k ap kenbe yon zwazo predatè.