Aller au contenu

Guru Gobind Singh

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib

  

Guru Gobind Singh (  ; fèt Gobind Das ; [ a ] 22 Desanm 1666 – 7 Oktòb 1708) [1] te dizyèm e dènye Guru Sikh imen an. [2] [ b ] Li te yon gèrye, powèt, ak filozòf. An 1675, a laj nèf an, li te ofisyèlman nonmen lidè Sikh yo apre papa l Guru Tegh Bahadur —nevyèm Guru Sikh la—te egzekite pa anperè Aurangzeb . [ c ] Kat pitit gason byolojik li yo te mouri pandan lavi li—de nan batay ak de egzekite pa administratè Mughal la Wazir Khan .

Pami kontribisyon remakab li yo nan Sikhi, genyen fondasyon kominote gèrye Sikh yo rele Khalsa an 1699 [3] epi entwodiksyon Senk K yo, senk atik lafwa ke Sikh Khalsa yo mete tout tan. Yo bay Guru Gobind Singh kredi pou Dasam Granth ki gen im ki se yon pati sakre nan priyè Sikh yo ak rituèl Khalsa yo. [4] Yo bay li kredi tou kòm moun ki te finalize epi konsakre Guru Granth Sahib la kòm prensipal ekriti relijye sakre Sikhism nan ak Guru etènèl la. Li te etabli tou konsèp Guru Panth kòm siksesè espirityèl li, sepandan, yo raman pale de fason sa a kòm guru jodi a. Yo sonje Guru Gobind Singh kòm fondatè Paonta Sahib (an 1685) ak Damdama Sahib (an 1705).

Fanmi ak lavi byen bonè

[modifye | modifye kòd]
Kote Guru Gobind Singh te fèt nan Patna, Bihar
Guru Tegh Bahadar ak yon jèn Gobind Das nan Anandpur Darbar
Reprezantasyon atistik "Dusht Daman", swadizan enkarnasyon anvan Guru Gobind Singh jan yo rakonte l nan "Bachittar Natak" la.

Gobind Singh te sèl pitit gason Guru Tegh Bahadur, nevyèm gourou Sikh la, ak Mata Gujri . [5] Li te fèt nan klan Sodhi nan kominote Punjabi Khatri a. Li te fèt nan Patna, Bihar nan dat 22 desanm 1666 pandan papa l t ap vizite Bengal ak Assam . [1] Dapre kalandriye Desi a, dat nesans li se sèt jou apre jou nouvèl lin nan mwa linè Poh la (yo rele l tou Poh Sudi 7 ਪੰਜਾਬੀ- ਪੋਹ ਸੁਦੀ ੭). Non nesans li se te Gobind Das epi yon lotèl yo rele Takht Sri Patna Harimandar Sahib make kote kay kote li te fèt la epi li te pase kat premye ane nan lavi li. [1] An 1670, fanmi li te retounen nan Penjab, epi an mas 1672, yo te demenaje ale Chakk Nanaki nan pye mòn Himalaya yo nan nò peyi Zend, yo rele chenn Sivalik la, kote li te resevwa edikasyon. [1] [3]

An 1675, Pandit Kachmir yo te fè yon petisyon bay Tegh Bahadur pou l pwoteje l kont pèsekisyon fanatik Iftikar Khan, gouvènè Mughal Kachmir anba Anperè Mughal Aurangzeb la . [1] Tegh Bahadur te konsidere yon rezolisyon pasifik lè l te rankontre Aurangzeb, men konseye l yo te avèti l ke lavi l te ka an danje. Jèn Gobind Das la – ke yo te vin konnen sou non Gobind Singh apre 1699 – te konseye papa l ke pa gen pèsonn ki pi merite pou dirije epi fè yon sakrifis pase li. [1] Papa l te fè tantativ la, men yo te arete l epi koupe tèt li an piblik nan Delhi nan dat 11 novanm 1675 sou lòd Aurangzeb paske li te refize konvèti nan Islam ak konfli ki te kontinye ant Sikhism ak Anpi Islamik la. Anvan Tegh Bahadur te mouri, li te ekri yon lèt bay Gobind Das (lèt la te rele Mahalla Dasven epi li fè pati Guru Granth Sahib la) kòm yon dènye tès pou jwenn pwochen Guru a, apre mati papa l, li te vin dizyèm Guru Sikh la sou Vaisakhi nan dat 29 mas 1676.

Edikasyon Gobind Singh te kontinye apre li te vin 10yèm Guru a, ni nan lekti ak ekriti, ni nan atizay masyal tankou monte cheval ak tire flèch. Guru a te aprann Farsi nan yon ane epi a laj de 6 an li te kòmanse antrene nan atizay masyal. An 1684, li te ekri Chandi di Var nan lang Punjabi - yon lagè lejandè ant byen ak mal, kote byen an kanpe kont enjistis ak tirani, jan sa dekri nan ansyen tèks sanskrit Markandeya Purana a . [1] Li te rete nan Paonta, toupre rivaj rivyè Yamuna, jiska 1685. [1]

Soti nan Koleksyon Bhai Rupa a, imaj Guru a pandan adolesans

Guru Gobind Singh te gen twa madanm:

  • A laj de 10 an, li te marye ak Jito nan dat 21 jen 1677 nan Basantgaṛh, 10 km nan nò Anandpur. Koup la te gen twa pitit gason: Jujhar Singh (fèt an 1691), Zorawar Singh (fèt an 1696), ak Fateh Singh (fèt an 1699). [6]
  • A laj de 17 an, li te marye ak Sundari nan dat 4 avril 1684 nan Anandpur. Koup la te gen yon pitit gason, Ajit Singh (fèt an 1687). [7]
  • A laj de 33 an, li te marye ak Sahib Devan nan dat 15 avril 1700 nan Anandpur. Yo pa t gen timoun, men li te jwe yon wòl enfliyan nan Sikhi. Guru Gobind Singh te pwoklame li kòm Manman Khalsa yo . [8] Okòmansman, Guru a te rejte pwopozisyon maryaj li a paske li te deja marye e li te gen kat pitit gason. Sangat la ak fanmi Guru a te dakò ak maryaj la. Sepandan, Gobind Singh te byen presize ke relasyon li ak Sahib Diwan t ap espirityèl e non pa fizik. [9]

Egzanp lavi ak lidèchip Gobind Singh te gen yon enpòtans istorik pou Sikh yo. Li te enstitisyonize Khalsa yo (literalman, Moun Pi yo), ki te jwe wòl kle nan pwoteksyon Sikh yo lontan apre lanmò li, tankou pandan nèf envazyon Panjab yo ak atak Ahmad Shah Abdali soti Afganistan ant 1747 ak 1769.

Non nesans

[modifye | modifye kòd]

Malgre ke non nesans li souvan rekonèt kòm "Gobind Rai", JS Grewal ak WH McLeod, pami lòt entelektyèl, fè remake ke hukamnamas ak dokiman ki soti nan papa l, Guru Tegh Bahadur, mansyone li kòm "Gobind Das". Dapre McLeod, "Gobind Rai" se te yon egzonim yo te itilize nan sous Mizilman yo. [12]

Ane nesans

[modifye | modifye kòd]

Malgre ke ane nesans jeneralman aksepte pou gourou a se 1666, gen kèk sous ki anrejistre ane nesans li kòm 1661. Sikholojis Louis E. Fenech kwè 1661 gen plis chans pou se vrè ane nesans gourou a paske li koresponn pi byen ak evènman pita nan lavi li konsènan majèsti li ak lidèchip li an 1679.

Fondasyon Khalsa a

[modifye | modifye kòd]
Yon fresk Guru Gobind Singh ak Panj Piare nan Gurdwara Bhai Than Singh ki te bati pandan rèy Maharaja Ranjit Singh.

In 1699, Guru Gobind Singh requested the Sikhs to congregate at Anandpur on Vaisakhi (the annual spring harvest festival). According to the Sikh tradition, he asked for a volunteer. One came forward, whom he took inside a tent. The Guru returned to the crowd alone with a bloody sword.[13] He asked for another volunteer and repeated the same process of returning from the tent without anyone and with a bloodied sword four more times. After the fifth volunteer went with him into the tent, the Guru returned with all five volunteers, all safe. He called them the Panj Pyare and the first Khalsa in the Sikh tradition.

Apre sa, Gobind Singh te melanje dlo ak sik nan yon bòl an fè, li te brase l ak yon nepe de bò pou l prepare sa li te rele Amrit ("nèkta"). Li te administre sa bay Panj Pyare a, akonpaye pa resitasyon Adi Granth la, konsa li te fonde khande ka pahul (seremoni batèm) yon Khalsa - yon kominote gèrye. Guru a te ba yo tou yon nouvo non fanmi " Singh " (lyon). Apre senk premye Khalsa yo te fin batize, Guru a te mande senk yo pou batize l kòm yon Khalsa. Sa te fè Guru a sizyèm Khalsa a, epi non li te chanje soti nan Guru Gobind Das pou vin Guru Gobind Singh. [13] Seremoni inisyasyon sa a te ranplase rituèl charan pahul ke gourou anvan yo te pratike a, kote yon inisye te bwè dlo swa Guru a oswa yon masand gouru a te tranpe zòtèy dwat li.

Kanga, Kara ak Kirpan – twa nan senk K yo

Gobind Singh te inisye tradisyon Senk K yo nan Khalsa a,

  • Kesh : cheve ki pa koupe.
  • Kangha : yon peny an bwa.
  • Kara : yon braslè an fè oswa asye yo mete nan ponyèt la.
  • Kirpan : yon nepe.
  • Kacchera : kilòt kout.

Li te anonse tou yon kòd disiplin pou gèrye Khalsa yo. Yo te entèdi tabak, manje vyann 'halal' (yon fason pou touye bèt la kote yo fann gòj li epi yo kite l senyen anvan yo touye l), fònikasyon, ak adiltè. Khalsa yo te dakò tou pou yo pa janm kominike avèk moun ki te swiv rival yo oswa siksesè yo. [14] Ko-inisyasyon gason ak fanm ki soti nan diferan kas nan ran Khalsa yo te enstitisyonalize prensip egalite nan Sikhism kèlkeswa kas oswa sèks yon moun. [15] Enpòtans Gobind Singh pou tradisyon Sikh la te wo anpil, paske li te enstitisyonalize Khalsa yo, li te reziste kont pèsekisyon kontinyèl Anpi Mughal la, epi li te kontinye defans dharma a—ke li te vle di "Vrè Relijyon"—kont atak Aurangzeb la.

Anandpur Sahib gurdwara, Punjab, Kote li fèt Khalsa

Li te prezante ide ki te konteste endirèkteman taks diskriminatwa otorite Mughal yo te enpoze yo. Pa egzanp, Aurangzeb te enpoze taks sou moun ki pa Mizilman ke yo te kolekte nan men Sikh yo tou, jizya a (taks sou vòt sou moun ki pa Mizilman), taks sou pelerinaj, ak taks Bhaddar - dènye a se te yon taks nenpòt moun ki swiv rituèl Endou a pou kale tèt apre lanmò yon moun li renmen ak kremasyon dwe peye. Guru Gobind Singh te deklare ke Khalsa pa bezwen kontinye pratik sa a, paske Bhaddar se pa dharam, men yon bharam (ilizyon). [16] Pa kale tèt vle di tou pa oblije peye taks pou Sikh ki te rete nan Delhi ak lòt pati nan Anpi Mughal la. [16] Sepandan, nouvo kòd konduit la te mennen tou nan dezakò entèn ant Sikh yo nan 18yèm syèk la, patikilyèman ant Nanakpanthi yo ak Khalsa yo. [16]

Tradisyon kominote gèrye Khalsa a, ke Guru Gobind Singh te kòmanse, kontribye nan deba akademik modèn sou pliralis nan Sikhi. Tradisyon li a siviv jiska nan epòk kontanporen yo, kote Sikh inisye yo rele Khalsa Sikh, alòske moun ki pa batize yo rele Sahajdhari Sikh.

Guru Panth

[modifye | modifye kòd]

Malgre Guru Gobind Singh te pase manto guruship la bay Guru Granth ak Guru Panth, pratik Guru Panth la te gaye anpil nan 18yèm syèk la pandan epòk Konfederasyon Sikh la, men li te tonbe nan lonbray pandan monte Ranjit Singh . Jodi a, yo raman pale de Guru Panth, Guru Granth ki pi popilè a te vin pi lwen pase li. [17]

Ekriti Sikh yo

[modifye | modifye kòd]
Yo atribiye Dasam Granth la bay Guru Gobind Singh. Li enkòpore, pami lòt bagay, mitoloji sen-gèrye nan ansyen peyi Zend.

Piara Singh Padam nan Sri Guru Gobind Singh Ji de Darbari Ratan li a mete aksan sou ke Guru Gobind Singh te bay anpil konsiderasyon pou plim la menm jan ak epe a.

Nan tradisyon Sikh la, yo rekonèt Guru Gobind Singh kòm finalize Kartarpur Pothi (maniskri) Guru Granth Sahib la – prensipal ekriti Sikh la. [18] Vèsyon final la pa t aksepte im ki pa t nesesè yo nan lòt vèsyon yo epi li te gen ladan l konpozisyon papa l, Guru Tegh Bahadur. Gobind Singh te deklare tou tèks sa a kòm Guru etènèl pou Sikh yo. [19]

Yo bay Gobind Singh kredi tou pou Dasam Granth la. [4] Se yon tèks relijye kontwovèsyal ke kèk Sikh konsidere kòm dezyèm ekriti a, epi lòt Sikh yo gen otorite ki konteste. Edisyon estanda tèks la gen 1,428 paj ak 17,293 vèsè nan 18 seksyon. [20] Dasam Granth la gen ladan l im, istwa mitolojik ki soti nan tèks Endou yo, [4] yon selebrasyon feminin nan fòm deyès Durga, fab ki pale de seksyalite, [4] yon otobiyografi, istwa sekilye ki soti nan Purana yo ak Mahabharata a, lèt bay lòt moun tankou anperè Mughal la, ansanm ak diskisyon reveransyèl sou gèrye ak teyoloji. [20]

Nan ekri li yo, Guru Gobind Singh itilize plizyè non plim tankou Shyam, Raam, Kaal, Gobind Das, Gobind Singh, Nanak, ak Shah Gobind.

Dapre Bansavlinama a, ki te ekri an 1755 pa Kesar Singh Chibbar, [21] Sikh yo te mande Gobind Singh pou l fusionne Dasam Granth ak Guru Granth Sahib la. Gobind Singh te reponn a demann lan lè l te di: "Sa a se Adi Guru Granth la; Liv rasin lan. Sa a (Dasam Granth) se sèlman pou amizman mwen. Kenbe sa nan tèt mwen epi kite de yo rete separe." [22]

Dasam Granth la jwe yon wòl enpòtan nan inisyasyon ak lavi chak jou Khalsa Sikh devwe yo. Pati nan konpozisyon li yo tankou Jaap Sahib, Tav-Prasad Savaiye ak Benti Chaupai se priyè chak jou yo ( Nitnem ) ak vèsè sakre liturjik yo itilize nan inisyasyon Khalsa Sikh yo.

Ekriti Guru Gobind Singh pandan l ap ekri Gurmukhi a. La a se premye chapit Charitropakhyan an.

Lagè

[modifye | modifye kòd]

Peryòd ki te swiv ekzekisyon Guru Tegh Bahadur – papa Guru Gobind Singh, se te yon peryòd kote Anpi Mughal la sou Aurangzeb te vin tounen yon lènmi de pli zan pli ostil pou pèp Sikh la. Sikh yo te reziste, dirije pa Gobind Singh, epi konfli Mizilman-Sikh yo te rive nan pik yo pandan peryòd sa a. [23] Ni administrasyon Mughal la ni lame Aurangzeb la te gen yon enterè aktif nan Gobind Singh. Aurangzeb te bay yon lòd pou elimine Gobind Singh ak fanmi li.

Gobind Singh te kwè nan yon Dharamyudh (lagè pou defann jistis), yon bagay yo mennen kòm yon dènye rekou, ni akoz yon dezi pou revanj, ni ak avidite, ni pou okenn objektif destriktif. [24] Pou Guru a, yon moun dwe prepare pou mouri pou sispann tirani, mete fen nan pèsekisyon, epi defann pwòp valè relijye li yo. Li te dirije katòz lagè ak objektif sa yo, men li pa janm pran kaptif ni domaje kote adorasyon pèsonn. [24]

Batay yo

[modifye | modifye kòd]
Guru Gobind Singh ak chwal li a

Guru Gobind Singh te mennen 21 batay kont Anpi Mughal la ak wa Siwalik Hills yo .

  • Batay Anandpur (1682) Bhim Chand atake Gobind Singh.
  • Batay Anandpur (1685) Bhim Chand atake Gobind Singh ankò.
  • Batay Bhangani (1688), ki mansyone chapit 8 nan Bicitra Natak Gobind Singh la, lè Fateh Shah, ansanm ak kòmandan mèsenè Hayat Khan ak Najabat Khan, te atake fòs li yo san okenn objektif. Guru a te jwenn èd nan men fòs Kripal (tonton matènèl li) ak yon brahman ki rele Daya Ram, tou de moun li fè lwanj kòm ewo nan tèks li a. Kouzen Guru a ki rele Sango Shah te mouri nan batay la, yon kouzen pitit fi Guru Hargobind la. [25]
  • Batay Nadaun (1691), kont lame Islamik Mian Khan ak pitit gason l' Alif Khan, ki te bat pa fòs alye Gobind Singh, Bhim Chand ak lòt wa Endou nan pye mòn Himalaya yo. Moun ki pa Mizilman ki te alye ak Guru a te refize peye taks bay ofisyèl Islamik ki te baze nan Jammu yo. [25]
  • An 1693, Aurangzeb t ap goumen ak Maratha Endou yo nan rejyon Deccan nan peyi Zend, epi li te bay lòd pou anpeche Guru Gobind Singh ak Sikh yo rasanble an gwo kantite nan Anandpur. [25]
  • Batay Anandpur (1695) Mughals atake Gobind Singh nan Anandpur
  • Batay Guler (1696), premye kont pitit gason kòmandan Mizilman Dilawar Khan, Rustam Khan, toupre rivyè Sutlej, kote Guru a te mete tèt ansanm ak wa Endou Guler la epi li te kraze lame Mizilman an. [26] Kòmandan an te voye jeneral li Hussain Khan kont lame Guru a ak wayòm Guler la, yon lagè te fèt toupre Pathankot, epi fòs konjwen yo te bat epi touye Hussain Khan.

Apre kreyasyon Khalsa a, Rajas mòn yo, ki te deja pèdi nan batay kont Guru Gobind Singh, te voye yon petisyon nan Delhi pou mande yo aji imedyatman epi mete tèt ansanm ak yo nan batay kont Guru a.l

  • Batay Anandpur (1699), te kont de Raja nan mòn yo. Batay Anandpur (1700), kont lame Mughal Aurangzeb la, ki te voye 10,000 sòlda, an repons a lèt Raja nan mòn yo, sou kòmandman Painda Khan ak Dina Beg.[27] Nan yon konba dirèk ant Gobind Singh ak Painda Khan, lèt la te mouri. Lanmò li te lakòz lame Mughal la kouri kite chan batay la.[27]
  • Premye syèj Anandpur, Rajas ki nan mòn yo nan nò Punjab te regwoupe apre defèt nan Anandpur ane anvan an epi yo te rekòmanse kanpay yo kont Gobind Singh, yo te mete tèt ansanm ak Gujar ak lòt moun nan tribi a pou syèje Anandpur, nan nòdès Ludhiana. Lidè Gujar la, Jagatullah, te mouri nan premye jou a epi Rajas yo te chase apre yon defans briyan dirije pa pitit gason Guru a, Ajit Singh.[28]
  • Batay Taragarh la te yon batay ki te fèt an defans pandan Syèj Anandpur la. Batay Basoli (1702), kont lame Mughal la; yo te rele l konsa konsa apre wayòm Basoli kote Raja Dharampul te sipòte Guru a nan batay la. Lame Mughal la te resevwa sipò nan men wayòm rival Kahlur la, dirije pa Raja Ajmer Chand. Batay la te fini lè de bò yo te rive jwenn yon lapè taktik.[29]
  • Premye batay Chamkaur (1702), lame Mughal la te repouse.[27]
  • Premye batay Anandpur (1704), Anperè Mughal Aurangzeb voye yon fòs fre nan nò Punjab anba Jeneral Saiyad Khan, pita ranplase pa Ramjan Khan. Ramjan te blese mòtèl nan lòt batay trè lou alantou fò Sikh la nan Anandpur, nòdès Ludhiana, ak fòs li ankò te retire.[1] Dezyèm syèj nan Anandpur, Dapre entelektyèl, syèj sa a te deklanche pa pwopagasyon Sikhs ame nan Anandpur, nimewo yo ogmante kreye yon mank de pwovizyon. Sa a te mennen Sikh yo anvayi vilaj lokal yo pou founiti, manje, ak fouraj, ki an vire dramatikman fristre pahari rajas lokal yo ki te fòje alyans ak monte yon atak sou patrimwàn Guru Gobind Singh a.[2][3] Sòlda Sikh yo te blese jeneral Mogol la, epi lame a te retire. Lè sa a, Aurangzeb te voye yon pi gwo lame ak de jeneral, Wazir Khan ak Zaberdast Khan nan mwa me 1704, pou detwi rezistans Sikh la.[1] Apwòch lame Islamik la te pran nan batay sa a se te poze yon syèj pwolonje kont Anandpur, soti nan me rive desanm, koupe tout manje ak lòt pwovizyon k ap deplase nan ak soti, ansanm ak batay repete.[4] Gen kèk moun Sikh ki te abandone Guru a pandan syèj Anandpur la nan 1704 epi yo te sove lakay yo kote fanm yo te fè yo wont epi yo te rejwenn lame Guru a epi yo te mouri nan batay avè l nan 1705.[5][6] Nan fen a, Guru a, fanmi li, ak disip yo aksepte yon òf pa Aurangzeb pou pasaj san danje soti nan Anandpur.[7] Sepandan, kòm yo te kite Anandpur an de lo, yo te atake, ak youn nan pakèt yo ak Mata Gujari ak de pitit gason Guru a - Zorawar Singh ki gen laj 8 ak Fateh Singh ki gen laj 5 - yo te pran prizonye pa lame Mughal la.[8][9] Tou de pitit li yo te egzekite lè yo antere yo vivan nan yon miray.[4][10] Grann Mata Gujari te mouri la tou.[8] Batay Sarsa (1704), kont lame Mughal ki te dirije pa jeneral Wazir Khan; Kòmandan Mizilman an te transmèt pwomès Aurangzeb pou yon pasaj ki an sekirite bay Guru Gobind Singh ak fanmi li nan kòmansman mwa Desanm.[9] Sepandan, lè Guru a aksepte òf la epi li ale, Wazir Khan te pran prizonye, ​​egzekite yo epi pouswiv Guru a.[11] Twoup ki t ap retrèt li te avèk yo te atake plizyè fwa dèyè, ak gwo viktim Sikh yo, patikilyèman pandan y ap travèse rivyè Sarsa.
  • Battle of Chamkaur (1704) Konsidere kòm youn nan batay ki pi enpòtan nan listwa Sikh. Li te kont lame Mughal la ki te dirije pa Nahar Khan;[1] kòmandan Mizilman an te mouri, pandan ke sou bò Sikh la, de pitit gason pi gran Guru a - Ajit Singh ak Jujhar Singh, ansanm ak lòt sòlda Sikh te mouri nan batay sa a.[28]
  • Batay Muktsar (1705), lame Guru a te atake ankò pa lame Mughal la, pandan jeneral Wazir Khan t ap chase l nan zòn arid Khidrana-ki-Dhab la. Yo te bloke Mughal yo ankò, men ak anpil pèt lavi Sikh - patikilyèman pi popilè Chalis Mukte a (literalman, "karant moun ki libere yo"),[1] e sa te dènye batay Guru Gobind Singh te dirije a.[2] Ranjit Singh te chanje non kote batay la, yo te rele Khidrana, anviwon 100 ane apre pou l vin Mukt-sar (literalman, "lak liberasyon"), dapre tèm "Mukt" (moksha) nan ansyen tradisyon Endyen an, an onè moun ki te bay lavi yo pou kòz liberasyon an.[3]
  • Batay Baghaur (1707) la te fèt kont Raja Bhghaur la ak moun nan zòn nan. Li te kòmanse akoz yon diskisyon lè kèk chamo Guru a te ale manje pyebwa yon jardinye lokal. Jardinye a te pran chamo yo ak kavalye a an otaj. Sikh te negosye pou yo lage yo men li te refize, sa ki te mennen nan yon batay.[1] Batay Jajau (1707) la te fèt ant Azam Shah ak Bhadur Shah pou twòn Mughal la. Bahdur Shah te chèche asistans Guru Gobind Singh. Gobind Singh te bay asistans epi yo di li te touye Azam Shah nan batay la.[2]

Kont Mughal yo

[modifye | modifye kòd]

Istoryen Mizilman nan tribinal Mughal yo te ekri sou Guru Gobind Singh ansanm ak jeyopolitik epòk li te viv la, epi kont ofisyèl Pès sa yo te fasil pou jwenn epi yo te sèvi kòm baz deskripsyon istwa Sikh nan lang angle nan epòk kolonyal la.

Premye paj la (Panna, oubyen Ang) nan Jaap Sahib la, premye konpozisyon Dasam Granth la, nan men Guru a.

Dapre Dhavan, tèks pèsyen istoryen tribinal Mughal yo te konpoze pandan lavi Gobind Singh te ostil avè l men yo te prezante pèspektiv Mughal la. Yo te kwè ke tradisyon gourou relijye Sikh yo te kòwonpi pa li, atravè kreyasyon yon lòd militè ki te vle reziste lame enperyal la. [30] Dhavan ekri ke kèk ekriven pèsyen ki te ekri plizyè dizèn ane oswa yon syèk apre lanmò Gobind Singh te evolye soti nan konte antyèman sou istwa tribinal Mughal yo ki te denigre Guru a, pou rive nan enkli istwa ki soti nan tèks gurbilas Sikh la ki fè lwanj Guru a. [30]

Istwa Mughal yo sijere ke kòmandan Mizilman yo te wè Sikh panth la kòm youn divize an sèk ak diferan lwayote.

Relasyon ak lòt gwoup relijye yo

[modifye | modifye kòd]

Kòm rezilta ostilite vyolan ant Sikh yo ak lame Mughal yo, Guru Gobind Singh te bay lòd pou segregasyon sosyal ant Khalsa yo ak Mizilman yo, santiman sa yo repete nan rahit-nama kontanporen ak posthumes yo. Nan yon pi piti mezi, yo te bay tou enjonksyon pou entèdi patisipasyon nan sèten rituèl ak kwayans Endou ansanm ak kont faksyon Sikh schismatik ki opoze ak kominote Khalsa ortodoks la. [35] [41]

Ane apre lagè yo

[modifye | modifye kòd]
Kat jeyografik GGS Marg la

Apre Dezyèm Batay Anandpur an 1704, Guru a ak sòlda ki te rete l yo te deplase epi yo te rete nan diferan kote, tankou kache nan kote tankou forè Machhiwara nan sid Panjab.

Kèk nan divès kote nan nò, lwès ak sant peyi Zend kote Guru a te rete apre 1705 yo enkli Hehar avèk Kirpal Das (tonton matènèl), Manuke, Mehdiana, Chakkar, Takhtupura, epi Madhe ak Dina (rejyon Malwa ). Li te rete lakay fanmi oswa Sikh li te fè konfyans tankou twa pitit pitit Rai Jodh, yon disip Guru Har Gobind .

Guru Gobind Singh te wè konduit lagè Aurangzeb ak lame li a kont fanmi li ak pèp li a kòm yon trayizon yon pwomès, yon bagay ki pa etik, enjis, e ki pa gen pitye. Apre lame Mughal la te fin touye tout pitit Gobind Singh yo nan batay Muktsar la, Guru a te ekri yon lèt defyan an Pès bay Aurangzeb, ki rele Zafarnama (literalman, "lèt viktwa"), yon lèt ke tradisyon Sikh la konsidere kòm enpòtan vè fen 19yèm syèk la. [42]

Lèt Guru a te sevè men li te konsilye Aurangzeb. Li te akize Anperè Mughal la ak kòmandan l yo nan yon sans espirityèl, epi li te akize yo de yon mank moralite ni nan gouvènans ni nan fason yo mennen lagè. [43] Lèt la te predi ke Anpi Mughal la t apral fini byento, paske li pèsekite, epi li plen abi, manti, ak imoralite. Lèt la gen rasin espirityèl nan kwayans Gobind Singh sou jistis ak diyite san krent.

Lanmò moun nan fanmi li yo

[modifye | modifye kòd]
Gurudwara Parivar Vichora Sahib, Majri, Punjab kote manman Guru a ak pi jèn sahibzaade a te separe avè l

Kat pitit gason Guru Gobind Singh yo, ke yo rele tou Chaar Sahibzaade (kat prens yo), te mouri pandan l te vivan – de pi gran yo nan yon batay ak Mughal yo, epi de pi jèn yo te egzekite pa gouvènè Mughal Sirhind la. Guru a ak de pi gran pitit gason l yo te chape anba syèj Anandpur an Desanm 1704 epi yo te rive Chamkaur, men yon gwo lame Mughal te pouswiv yo. Nan batay ki te swiv la, pi gran pitit gason Guru yo, ke yo te rele tou 'Vaade Sahibzaade', te goumen avèk kouraj, men lame Mughal la te pi gwo epi byen ekipe. [44] Pandan yo te mennen Guru a nan yon kote ki an sekirite, pi gran pitit gason l yo, Sahibzada Ajit Singh ki te gen 17 an, ak Jujhar Singh ki te gen 13 an, te mouri nan batay Chamkaur an Desanm 1704 kont lame Mughal la.

Manman Gobind Singh, Mata Gujri, ansanm ak de pitit gason ki pi jèn li yo te separe avè l apre yo te fin chape anba syèj Mughal Anandpur an Desanm 1704; epi pita fòs Wazir Khan, gouvènè Mughal Sirhind la, te arete yo. Yo te mete de jèn yo, yo te rele 'Chotte Sahibzaade', ansanm ak grann yo nan prizon nan yon Tou Louvri (Thanda Burj), pandan jou fredi ivè yo. [44] Ozanviwon 26 ak 27 Desanm 1704, yo te ofri pitit gason ki pi jèn yo, Sahibzada Fateh Singh ki te gen 6 an ak Zorawar Singh ki te gen 9 an, yon pasaj an sekirite si yo te konvèti nan Islam, men yo te refize; epi apre sa, Wazir Khan te bay lòd pou yo mete brik vivan nan miray la. Gujri te endispoze lè li te tande lanmò pitit pitit gason l yo epi li te mouri yon ti tan apre. [45]

Pitit gason adoptif li a, Zorawar Singh Palit, ki gen vrè non li pa konnen, te mouri an 1708 toupre Fò Chittorgarh nan yon batay ak sòlda lokal yo. Dapre Sainapati, Zorawar Singh Palit te reyisi chape nan batay Chamkaur la epi pita li te rankontre Guru a nan Rajputana, apre sa li te antre nan yon ti batay nan Chittorgarh epi li te mouri.

Dapre istoryen Sikh yo, Guru Gobind Singh te pran move nouvèl sou ekzekisyon pitit gason l yo, Fateh Singh ak Zorawar Singh, avèk yon kalm stoyik, epi li te ekri "Ki itil li genyen pou etenn kèk etensèl lè ou leve yon gwo flanm dife pito?".

Lanmò

[modifye | modifye kòd]
Kremasyon Guru Gobind Singh nan Nanded
Takht Sri Hazur Sahib, Nanded, te bati sou plas kote yo te boule Guru Gobind Singh an 1708. Chanm enteryè a rele Angitha Sahib .

Aurangzeb te mouri nan and 1707, epi apre yon lit pou siksesyon konmanse avek pititgason yo ki te atake youn lòt .[46] Guru Gobind Singh te gen sipote pou Bahadur Shah I nan Battle of Jajau a pa voye 200–300 Sikhs avek Bhai Dharam Singh epi byento li ta rantre nan lagè a tou. selon sous Sikh yo, li te Guru Gobind Singh ki mouri Azam Shah, men selon sous mughal yo, li te Isa Khan Munj. Siksesè ofisyèl Bahadur Shah te envite Guru Gobind Singh ak lame li pou rankontre l an pèsòn nan rejyon Deccan nan peyi Zend pou rekonsilyasyon. Guru Gobind Singh te espere jwenn Anandpur, ansyen gwo fò l 'yo, epi li te rete tou pre kan Imperial la pou prèske yon ane. Apèl li yo pou restorasyon tè li yo te tounen san rezilta, sepandan, kòm Bahadur Shah te kontinye ranvwaye nenpòt restorasyon nan sitiyasyon an kòm li pa t 'vle ofanse ni Guru a oswa rajas mòn yo.[47]

Wazir Khan, yon kòmandan lame Mughal ak Nawab Sirhind, kont lame li Guru a te mennen plizyè lagè, [48] te komisyone de Afgan, Jamshed Khan, ak Wasil Beg, pou swiv lame Guru a pandan l ap deplase pou reyinyon ak Bahadur Shah, epi answit asasinen Guru a. De mesye yo te pouswiv Guru a an sekrè ki te gen twoup yo nan zòn Deccan nan peyi Zend, epi yo te antre nan kan an lè Sikh yo te estasyone toupre rivyè Godavari pandan plizyè mwa. Yo te jwenn aksè a Guru a epi Jamshed Khan te pike l de kouto, sa ki te lakòz yon blesi fatal nan Nanded . Gen kèk entelektyèl ki deklare ke asasen ki te touye Guru Gobind Singh la petèt pa t voye pa Wazir Khan, men se lame Mughal la ki te rete toupre a ki te voye l.

Dapre Sri Gur Sobha Senapati a, yon ekriven nan kòmansman 18yèm syèk la, blesi fatal Guru a te youn anba kè li. Guru a te goumen epi li te touye asasen an, pandan konpayon asasen an te mouri anba men gad Sikh yo pandan li t ap eseye chape.

Guru a te mouri akòz blesi li yo kèk jou apre, nan dat 7 oktòb 1708. [50] Lanmò li te chofe yon lagè long ak anmè ant Sikh yo ak Mughal yo.

Dapre Bansavalinama Kesar Singh Chibber te ekri an 1768, dènye pawòl Guru a te di: "Granth la se Guru a epi l ap mennen w nan Akal . Guru a se Khalsa a epi Khalsa a se Guru a. Yo bay Sri Sahib Mata Devi plas la. Renmen youn lòt epi elaji kominote a. Swiv pawòl Granth la. Sikh ki swiv Sikhi a ap avèk Guru a. Swiv konduit Guru a. Toujou rete avèk Waheguru ."

Dohra Mahalla Dasvan (10)

[modifye | modifye kòd]
Dohra Guru Gobind Singh, jan yo rapòte l nan yon kopi yon Adi Granth, date 1707 epòk nou an epi ki te siyen l (ki gen yon 'nisan') pa Guru Gobind Singh, kote 'Dohra' Mahalla 10 (Dasvan) enkli. Sa a se prèv ki montre Guru Gobind Singh se otè yon liy Dohra (kouple ki rime) ki nan fen ekriti a nan paj 1429.

Malgre ke jeneralman yo kwè ke Guru Gobind Singh pa t ajoute okenn nan konpozisyon pa l yo nan Guru Granth Sahib la, gen kèk moun ki diskite ke yon sèl kouple rime, ke yo rekonèt kòm yon Dohra, nan dizyèm Guru a, ki rele Dohra Mahalla Dasvan (10), toupre fen ekriti a nan paj 1429 la se travay Guru Gobind Singh.   

Pwen de vi faksyon yo

[modifye | modifye kòd]

Namdhari

[modifye | modifye kòd]

Sèk Namdhari a kwè ke Guru Gobind Singh pa t mouri an 1708 men li te kontinye viv sou alyas ak psedonim 'Ajapal Singh' epi li te pase tit guru a bay Balak Singh a laj de 146 an nan ane 1812.

Radha Soami

[modifye | modifye kòd]

Gen kèk moun nan mouvman Radha Soami a, yon tradisyon Sant Mat kontanporen, ki lye Guru Gobind Singh, e pakonsekan liyaj gourou Sikh yo, ak Tulsi Sahib nan Hathras lè yo deklare ke Guru Gobind Singh te pase lidèchip la bay yon swadizan moun ki rele Ratnagar Rao, ki te pase mèt la bay Tulsi Sahib nan Hathras. Gwoup la postule ke Guru Gobind Singh te vizite yon fanmi dirijan Peshwas pandan li te nan Plato Deccan an, se konsa Tulsi Sahib te vin konnen gourou Sikh la apre li te rete ak fanmi an. Pa gen okenn prèv ki montre Ratnagar Rao te egziste; reklamasyon sa a pwobableman soti nan Kirpal Singh pou konekte mouvman Radha Soami a ak Sikhism. [51] Yon koneksyon ant Guru Gobind Singh ak Tulsi Sahib pa lajman aksepte pa branch Radha Soami yo apa de branch Ruhani Satsang la. [52]

Nan kilti popilè

[modifye | modifye kòd]

Fim Endyen sou Guru Gobind Singh yo enkli:

  • Sarbans Dani Guru Gobind Singh se yon fim dramatik Endyen an lang Punjabi ki te reyalize pa Ram Maheshwari an 1998. Li pa jwe dirèkteman pa yon aktè.
  • Chaar Sahibzaade, yon fim 2014 Endyen ki te anime sou òdinatè pa Harry Baweja, se sou pitit gason l ' Ajit Singh, Jujhar Singh, Zorawar Singh, ak Fateh Singh .
  • Chaar Sahibzaade: Rise of Banda Singh Bahadur, yon fim anime òdinatè Endyen an 2016 pa Harry Bawej, se yon swit Chaar Sahibzaade ki pale sou batay Baba Banda Singh Bahadur kont Mughal yo anba Guru Gobind Singh.

Gade tou

[modifye | modifye kòd]

 

  • Lis kote ki pote non Guru Gobind Singh
  • 52 Hukams Guru Gobind Singh yo
  • Bhai Jiwan Singh
  • Banda Singh Bahadur

[53]

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Ganda Singh. « Gobind Singh, Guru (1666–1708) ». Encyclopaedia of Sikhism. Punjabi University Patiala. Archived from the original on 29 jiyè 2017. Retrieved 7 mas 2016.
  2. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele ":0"
  3. 1 2 « BBC Religions – Sikhism ». BBC. 26 oktòb 2009. Archived from the original on 23 janvye 2011. Retrieved 30 jiyè 2011.
  4. 1 2 3 4 « Dasam Granth | Sikh writings | Britannica ». www.britannica.com (in anglais). Retrieved 29 mas 2023.
  5. ↑ « Happy Guru Gobind Singh Jayanti: Wishes, Pics, Facebook Messages To Share ». NDTV.com. Retrieved 20 janvye 2021.
  6. ↑ Ashok, Shamsher Singh. « Jitojo Mata ». Encyclopaedia of Sikhism. Punjabi University Patiala. Archived from the original on 29 jiyè 2017. Retrieved 14 septanm 2016.
  7. ↑ « Sundari Mata ». 9 desanm 2019. Retrieved 17 out 2022.
  8. ↑ Ashok, Shamsher Singh. « Sahib Devan ». Encyclopaedia of Sikhism. Punjabi University Patiala. Archived from the original on 29 jiyè 2017. Retrieved 16 out 2016.
  9. ↑ « Sahib Devan ». The Sikh Encyclopedia (in anglais). 19 desanm 2000. Retrieved 25 mas 2022.
  10. ↑ Grewal 1998, p. 70: "Though historians generally refer to the young Gobind as Gobind Rai, in the hukamnamas of Guru Tegh Bahadur he is referred to as Gobind Das."
  11. ↑ Grewal, J. S. (2019). Guru Gobind Singh (1666–1708): Master of the White Hawk (in anglais). Oxford University Press. p. 45. ISBN 978-0-19-099038-1.
  12. ↑ [10][11]
  13. 1 2 Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "Cynthia_Mahmood_Faith_Baisakhi"
  14. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "colesambhip37"
  15. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "johnkoller313"
  16. 1 2 3 Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "MandairShackle2013p25"
  17. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele ":02"
  18. ↑ Empty citation (help)
  19. ↑ « Adi Granth | Sikh sacred scripture ». Encyclopedia Britannica (in anglais). Retrieved 20 janvye 2021.
  20. 1 2 Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "SinghFenech2014p136"
  21. ↑ Gujral, Maninder S. (19 desanm 2000). « Bansavalinama Dasan Patshahian Ka ». The Sikh Encyclopedia (in anglais). Retrieved 1 oktòb 2022.
  22. ↑ Gujral, Maninder S. (19 desanm 2000). « Dasam Granth ». The Sikh Encyclopedia (in anglais). Retrieved 1 oktòb 2022.
  23. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "ReichbergSyse2014p673"
  24. 1 2 Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "Wright2003p153"
  25. 1 2 3 Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "Grewal1998p73"
  26. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "Jaques2007p420"
  27. 1 2 3 Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "Jaques2007p48"
  28. 1 2 Empty citation (help)
  29. ↑ Empty citation (help)
  30. 1 2 Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "Dhavanp165"
  31. ↑ Nesbitt, Eleanor M. (2016). Sikhism: A Very Short Introduction (in anglais). Oxford University Press. pp. 59–60, 118. ISBN 978-0-19-874557-0.
  32. ↑ Morgan, Peggy (2007). Ethical Issues in Six Religious Traditions (in anglais). Edinburgh University Press. p. 120. ISBN 978-0-7486-3002-8. Ever since the time of Guru Gobind Singh (d. ce 1708), codes of conduct (rahitnamas), for example Rahitnama Bhai Chaupa and Prem Sumarg, have been in circulation. These laid down the behaviour required of Sikhs. The eighteenth and nineteenth-century rahitnamas reflected their period, and one clear purpose was the social segregation of Sikhs and Muslims.
  33. ↑ Fenech, Louis E.; McLeod, W. H. (2014). Historical Dictionary of Sikhism (in anglais). Rowman & Littlefield. p. 214. ISBN 978-1-4422-3601-1.
  34. ↑ Oberoi, Harjot (1994). The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition (in anglais). University of Chicago Press. p. 68. ISBN 978-0-226-61593-6.
  35. ↑ [31][32][33][34]
  36. ↑ Cush, Denise; Robinson, Catherine; York, Michael (2012). Encyclopedia of Hinduism (in anglais). Routledge. p. 792. ISBN 978-1-135-18979-2.
  37. ↑ Coward, Harold G. (1987). Modern Indian Responses to Religious Pluralism (in anglais). State University of New York Press. p. 283. ISBN 978-0-7914-9992-4.
  38. ↑ Cook, Michael (2016). Ancient Religions, Modern Politics: The Islamic Case in Comparative Perspective (in anglais). Princeton University Press. p. 238. ISBN 978-0-691-17334-4.
  39. ↑ Grewal, J. S. (2019). Guru Gobind Singh (1666–1708): Master of the White Hawk (in anglais). Oxford University Press. p. 96. ISBN 978-0-19-099038-1.
  40. ↑ Malhotra, Anshu; Lambert-Hurley, Siobhan (2015). Speaking of the Self: Gender, Performance, and Autobiography in South Asia (in anglais). Duke University Press. p. 195. ISBN 978-0-8223-7497-8. From the time of the establishment of the Khalsa in 1699, some from within the Sikhs, more specifically the Khalsa, tried to create religious norms and codes of behavior that worked toward imparting a distinct Sikh identity partly by distancing from the Muslims. A stream within the Khalsa set about creating codes of conduct, the rahit literature, that began "othering" the Muslim/Turak (used interchangeably), passing tenets that included the avoidance of halal meat associated with the Muslims, and sleeping with Muslim women.
  41. ↑ [36][37][38][39][40]
  42. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "syanp220"
  43. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "Hadley2001p20"
  44. 1 2 « Chaar Sahibzaade: The unforgettable history of Sikh heroism and sacrifice ». The Statesman. 23 desanm 2021. Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; yo defini non « Statesman » plizyè fwa ak kontni diferan
  45. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "TK"
  46. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "Dhavan2011p45"
  47. ↑ Grewal 1998.
  48. ↑ Empty citation (help)
  49. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele "Syan2013p223"
  50. ↑ However Hardip Singh Syan gives the date as 18 October 1708.[49]
  51. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele ":2"
  52. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; nou pa bay tèks pou ref yo ki rele ":3"
  53. ↑ Erè nan sitasyon : Baliz <ref> pa valab ; ref yo ki pa gen yon non dwe gen kontni nan yo
Rekipere depi « https://ht.wikipedia.org/w/index.php?title=Guru_Gobind_Singh&oldid=882499 »