Epistemoloji

Epistémoloji (soti nan Grèk ansyen epistêmê, « konesans vre, syans » ak/ lógos / « diskou ») se yon tèm pliryèl ki kouvri diferan domèn etid ak apwoch filozofik selon kontèks lengwistik yo ak kiltirèl yo.

Nan mond angle a, epistemoloji refere a teyori konesans. Epistemoloji nan lang angle te pase nan plizyè mouvman. Depi fen pozitivis lojik la, li konsantre sou kondisyon ak kritè konesans òdinè. Pafwa yo jwenn tèm « épistémologie » nan lang franse ak menm sans sa a.

Nan franse, tèm « épistémologie » a gen plizyè sans epi li ka refere a :

filozofi syans lan menm;

yon tradisyon espesyalman franse ki melanje filozofi syans, istwa syans ak teyori konesans;

mouvman epistemoloji istorik la, ki etidye evolisyon fondasyon ak metòd syantifik atravè tan.

Fwonyè ant epistémoloji, filozofi syans, istwa ak sosyoloji syans yo ka varye selon tradisyon akademik yo ak otè yo. Disiplin sa yo, byen ke yo diferan, gen kèk kouchman ak prè entèdisiplinè.

Entwodiksyon mo « epistémoloji » an franse an 1901 soti nan yon prè angle 'epistemology' pandan tradiksyon 'Essai sur les fondements de la géométrie' pa Bertrand Russell, mo angle a li menm te kreye pou tradui Alman 'Wissenschaftslehre', ki se fason filozòf postkantyen Johann Gottlieb Fichte te rele pwòp filozofi li kòm Doktrin Syans.

Anplis de te adopte yon apwòch istorik, tradisyon franse a mete aksan sou lyen ki genyen ant konesans syantifik ak konesans komen, sa dènye a konsidere kòm fondamantalman diferan de premye a pandan li tou se baz li. Dapre Hervé Barreau, Kant te etabli baz pou distenksyon sa a lè li te pwopoze yon konesans a priori ki gen nati syantifik. Auguste Comte di ke konesans syantifik devlope okontrè soti nan konesans komen. Gaston Bachelard entwodui konsèp epistémoloji rejyonal: se pa sèlman genyen yon separe ant konesans komen ak syans, men genyen tou separe ant divès syans (menm jan ak separe anndan konesans komen).