Che Guevara

Che Guevara
{{{fonksyon1}}}
Biyografi

Ernesto Guevara, yo pi konnen li kòm « Che Guevara » oswa senpleman « Che », se yon revolisyonè marxist-leninist Arjantin ki fèt 14 jen 1928 nan Rosario (Ajantin). Li te gen yon wòl enpòtan nan revolisyon Kiben an, e li te devlope teori sou li. Apre Kiba, li te eseye pote revolisyon an nan Kongo, epi apre sa nan Bolivi, kote yo te pran l prizonye epi egzekite li 9 oktòb 1967 nan La Higuera.

Jèn etidyan medsin, Guevara fè yon vwayaj nan Amerik Latin, kote li dekouvri gwo pòvte ki frape yon gran pati nan popilasyon an. Li vin kwè ke inegalite yo pa ka fini si se pa revolisyon ki fèt. Li etidye plis sou marxis la. Li ale nan Guatemala pou l wè jan prezidan Jacobo Árbenz Guzmán t ap fè refòm, men li te revoke an 1954 apre yon koudeta CIA te sipòte. Byento apre sa, Guevara rantre nan mouvman 26 Jiyè Fidel Castro a. Apre plis pase de zan kanpay geriyè kote li vin tounen komandè, gwoup la ranvèse diktatè Fulgencio Batista epi pran pouvwa nan Kiba an 1959.

Nan mwa ki swiv yo, Guevara vin kòmandan prizon La Cabaña. Li nonmen kòm pwokirè nan yon tribinal revolisyonè ki egzekite opozan yo. Apre sa, li mete kan sou pye pou « travay ak re-edikasyon ». Li okipe plizyè gwo pòs nan gouvènman Kiben an ki mete demokrat yo sou kote, li rive enfliyanse tranzisyon Kiba nan yon ekonomi ki sanble ak sa Inyon Sovyetik la, epi li pouse peyi a pi pre blòk lès la politikman. Men li echwe kòm minis nan efò pou industrialize peyi a. Pandan tout tan sa a, Guevara ap ekri plizyè liv teyori sou revolisyon ak lagè geriya.

An 1965, apre li fin denonse eksplwatasyon peyi twazyèm mond yo pa de blòk lagè frèt yo, Guevara disparèt nan lavi politik epi li kite Kiba ak entansyon pou l gaye revolisyon an epi simaye kwayans kominis maksis li yo. Li ale Kongo-Léopoldville an premye, men li pa reyisi, epi li kontinye pou Bolivi kote lame Bolivyen an, ki te resevwa fòmasyon ak sipò CIA, arete li epi egzekite li san jijman. Gen dout ak anpil vèsyon sou nivo enfliyans CIA ak Etazini te genyen nan desizyon sa a.

Apre lanmò li, Che Guevara vin tounen yon senbòl pou anpil mouvman revolisyonè e li vin fè pati yon kil pèsonalite. Men, li toujou rete yon sijè kontwovès ant istoryen yo, akoz kèk temwayaj ki pale de egzekisyon inosan kèk biyograf li mete an avan. Pòtrè li Alberto Korda te fè a konsidere kòm youn nan foto ki pi popilè nan mond lan.