Baryè koray Belize la
Baryè koray Belize la se yon koleksyon resif koray ak kay ki sitiye sou kòt Belize nan lanmè Karayib la.
Li se youn nan pi gwo resif koray nan mond lan apre Gran Baryè koray nan Ostrali ak lagon Nouvèl Kaledoni yo.
Li pwolonje soti nan Cancún, nan pwent nòdès penensil Yucatán an, rive nan Riviera Maya ak Ondiras. Resif koray sa a etann soti nan sid Meksik rive Ondiras, nan lanmè Karayib la, sou apeprè 1000 km. Li gen ladan twa atol prensipal Atoll Turneffe, Reef Lighthouse ak Reef Glover epi anpil kay tankou Ambergris Caye, Mauger Caye, Ranguana Caye, elatriye ki fè pati diferan distri kotyè yo. Li se prensipal destinasyon touristik nan Belize an tèm de kantite vizitè. Gen plizyè zile ki klase kòm zòn maren pwoteje, moniman nasyonal, oswa sit Eritaj Mondyal UNESCO .
Jewografik
[modifye | modifye kòd]Li pwolonje soti nan Cancún, nan pwent nòdès penensil Yucatán an, rive nan Riviera Maya ak Ondiras. Resif koray sa a etann soti nan sid Meksik rive Ondiras, nan lanmè Karayib la, sou apeprè 1000 km. Li gen ladan twa atol prensipal Atoll Turneffe, Reef Lighthouse ak Reef Glover epi anpil kay tankou Ambergris Caye, Mauger Caye, Ranguana Caye, elatriye ki fè pati diferan distri kotyè yo. Li se prensipal destinasyon touristik nan Belize an tèm de kantite vizitè. Gen plizyè zile ki klase kòm zòn maren pwoteje, moniman nasyonal, oswa sit Eritaj Mondyal UNESCO .
Ekosistèm ak pwoteksyon
[modifye | modifye kòd]Yon gwo pati nan resif la pwoteje pa Sistèm Rezèv Baryè Reef Belize la, ki gen ladan sèt rezèv maren, 450 kay ak twa atol. Li kouvri 960 kilomèt kare nan rejyon an, ki gen ladan :
- Glover koray
- Gran Twou Ble a
- Rezèv Marin South Water Caye
- Mwatye Lalin nan Caye
- Rezèv Marin Hol Chan
- Kay yo enkli : Caye Ambergris, Caye Caulker, Caye Chapel, Caye St. Georges, Caye English, Caye Rendezvous, Caye Gladden, Caye Ranguana, Caye Long, Caye Moho, Caye Blackbird, Caye Three Corner, Caye Northern, Caye Tobacco ak CaSistèm Rezèv Baryè Reef Belize la te enskri sou Lis Eritaj Mondyal UNESCO a an 1996. Yo te mete sit la sou lis Eritaj Mondyal an danje an 2009, anvan yo te retire li an 2018 « nan yon peryòd entansif aplikasyon aksyon ak mezi konsèvasyon istorik pandan ane ki sot pase a » [1]
- Malgre mezi pwoteksyon sa yo, resif la toujou menase pa polisyon oseyan an ansanm ak touris san kontwòl, transpò maritim ak lapèch. Lòt menas yo enkli siklòn, ansanm ak rechofman planèt la ak ogmantasyon tanperati oseyan ki vin apre a [2] ki lakòz blanchiman koray yo . Syantis yo deklare ke plis pase 40 % nan resif koray Belize la te domaje depi 1998 [3] .
- Baryè koray Belize la te afekte pa epizòd gwo blanchiman. Premye evènman blanchiman an mas te fèt an 1995, ak yon mòtalite estime a 10 % koloni koray yo, dapre yon rapò ki soti nan Enstiti Jesyon Zòn Kòt Belize la. Yon dezyèm epizòd blanchiman masiv te fèt pandan pasaj Siklòn Mitch an 1998. Byolojis yo obsève yon rediksyon 48 % kouvèti koray vivan nan sistèm resif Belize la.
- Lè koray yo blanchi, yon gwo pòsyon nan koray la mouri, epi rès ekosistèm nan kòmanse pwosesis pou repare domaj la. Men, chans pou rekiperasyon yo piti, paske koray dekolore yo vin pi vilnerab a maladi. Maladi souvan touye plis koray pase blanchiman an li menm. Si blanchiman kontinyèl la ap kontinye, chans pou resif koray la refè yo ba, oswa menm zewo [4] .
Espès
[modifye | modifye kòd]Baryè koray Belize la se lakay yon gwo divèsite plant ak bèt. :
- 70 espès koray Scleractinia
- 36 espès koray Alcyonacea
- 500 espès pwason
plizyè santèn espès envètèb
Tankou 90 % nan resif la toujou bezwen rechèch; yo estime ke sèlman 10 Yo dekouvri % nan tout espès yo [5] .
Filateli
[modifye | modifye kòd]An 1984 ak 1985, yo te dekri Baryè koray Belize la sou kèk tenm ki te destine pou filatelis anba administrasyon lapòs Cayes of Belize (an fransè " Kay Belize yo " Belize ak UPU pa t rekonèt tenm sa yo, men gen kèk ki te reyisi sikile, pi souvan grasa respè.
Referans
[modifye | modifye kòd]- ↑ « Le Récif de la barrière du Belize retiré de la Liste du patrimoine mondial en péril grâce à des mesures de conservation historiques ». UNESCO. 26 juin 2018. Retrieved 27 juin 2018. Check date values in:
|access-date=, |date=(help) - ↑ "Coral Collapse in Caribbean". BBC News. May 4, 2000. Retrieved on October 21, 2011.
- ↑ Roger Harrabin (12 juin 2006). [21 octobre 2011 « Reef at forefront of CO2 battle »] Check
|url=value (help). BBC News (in anglais). Check date values in:|date=(help). - ↑ Brian Handwerk and Lauri Hafvenstein Belize Reef Die-Off Due to Climate Change?. National Geographic. March 25, 2003
- ↑ Belize Barrier Reef Case Study Modèl {{Lyen brize}} : paramètres «
url» ak «titre» manquants. . Westminster.edu. Retrieved on 2011-10-21.