Janjak Desalin
Jan-Jak Desalin (20 pou septanb pou 1758 - 17 pou octob pou 1806) fue yon líder nan Revolución Haitian ke proclamó nan independencia del Pran swen el 1 enero pou 1804 gen fue konn prim gobernante. Nan 1804 yo anonse emperador kon el kantite Jak I1. Antiguo esclavo2, participó nan bouke revueltas pou Los esclavos nan colonia francesas Saint Domingue. Al servicio pou Toussaint yo louvri alcanzó el grado pou Jeneral gen cuando este ou depuesto por bouke twò francesas enviadas por Napoleon para reconquistar nan Isla, se nombrado al frente pou bouke twò del sou. Sin lan embargo, luego ke Tousen fuera detenido gen enviado te Francia, gen kon el arribo pou noticias del restablecimiento nan esclavitud nan otras colonias francesas, Desalin organiza nan octubre pou 1802 yon amotinamiento kont bouke fuerzas francesas te bouke ke enfrenta nan sangrienta lucha. Finalmente vence Los franceses nan batalla pou Vertieres nan 1803 gen Los deyò nan isla3. Nan konn gobierno intentó restablecer nan economía pou bouke plantaciones medya yon sistema pou trabajo forzoso. Se traicionado gen asesinado nan 1806 por sus colaboradores, Aleksann Petyon gen Henri Christophe, quienes yo dividen el Pran swen 4. Desalin fue bisabuelo pou Cincinnatus Leconte, ke sirvió también como Prezidan pou Ayiti, 1911 te 19125 6
[edite] Biografia
Soti afriken, li anvan esklav nan Sendomeng. Apre sa, pandan pwoblèm ki mennen endepandans zile a, li vin lieutenant pou Tousen Louvèti ak òganize nan mwa oktòb 1802 la mutinerie lame apa-dominguoise kont ekspedisyon napoléonienne. Li batay jeneral mulâtre Andre Rigaud ak jeneral franse Charles Leclerc. Apre depòte Tousen an, li soumèt nan Etazini. Li insurgé apre, li vin rete bò nò nan lil, li rive nan repouse Donatien-Mari-Jozèf ki Rochambeau nan sanglan batay la Crête-à-Pierrot, nan ti-Rivyè Latibonit. Li rive nan otòn 1803 nan va genyen batay yo Kreyòl nan batay pou Vertières, ak 1ye janvye 1804 Desalin pwoklame endepandans Ayiti. Li fè premye gouvènè jeneral lavi, epi Seza (pou PA yo dwe devancé li rival, Bonaparte) sou non Jak Ier (1804). 8 oktòb 1804, li se yon kouwòn sou tèt nan archevêque Jan Batis-Jozèf Brelle. Li fè masak yo Kreyòl "ki espwa yo tounen nan lòd ansyen an Ayiti" [Ref. nesesè] ak kontinye yon politik "caporalisme agrè» (tankou nonmen Michel-Rolph Trouillot) chwazi pou kenbe pwofi nan endistri sucrière la fòs, san esklavaj pwòp di. Li gouvènman ki deside aksyon ou yon refòm agrè nan avantaj nan chèf fanmi esklav san tè, li ansasinen 17 oktòb 1806 nan Pon Wouj, nan nò Pòtoprens Pòtoprens, l kolaboratè, Aleksann Petyon, Jean-Pierre Boyer yo, Andre Rigaud ak Bruno Blanchet ki t'ap sèvi nan bouch nan mitan tout san bliye Henri Christophe ki te nan nord1.