Ayiti

Depi Wikipedya, ansiklopedi lib


(detay)	(detay)

deviz nasyonal

im nasyonal Linyon fè la fòs
(Linyon fè la fòs)
desalinyèn

lang
jantile Franse, Ayisyen
ayisyen

fizo orè : UTC -5

istwa

endepandans
- Ofisyel de Frans
1804

politik

gouvènman
- Prezidan repiblik
Rene Preval

kapital

Pòtoprens

pi gwo vil Pòtoprens

divizyon
tip : depatman

Latibonit, Sant, Grandans, Nò, Nòdès, Nòdwès, Lwès, Sid, Sidès, Nip

vwazen Jamayik, Kiba, Repiblik dominikèn

òganizasyon ONI, OEA, CARICOM

jewografi

sipèfisi (km²)
dlo (%)
frontiè (km)
còt (km)
pli ro (m)
pli ba (m) 27 750 (143^e) 2005
0,70
360
1 771
2 680 masif Lasèl
0

ekonomi

monnen
- divizyon Goud (HTG)
100 santim

PEB
- total (US)
- pa ab. (US) 2002
10 600 000
1 400

endis yo
- EDI
- EPI

0.467 (153^e) 2004

demografi

popilasyon (ab.)

dansite (ab./km²)
lavi (zan)
ne (‰)
mòtalite (‰)
mòtalite timoun (‰)
alfabèt (%)
an vil (%) 8 157 658 (92^e)
èstimasyon 2004
293,99

endèks

kòd

kòd ISO 332 - HT - HT

endikatif yo
- entènet
- telefonik
- radyofonik .ht +509

nòt

Ayiti se yon peyi ki sitye nan pati lwès zile Ayiti nan lamè Karayib, lòt pati Ispayola okipe pa Repiblik dominikàn. Kapital Ayiti se Pòtoprens. Ansyen non Ayiti se Sen Domeng Ansyen koloni Franse, se te youn nan premye peyi yo nan Amerik yo, apre Etazini, pou deklare endepandans. Se premie Repiblik nwè sou la tè a, et sel nan istwa mondyal.

[edite] Istwa

Arawak yo se te premye abitan natirèl zile Ayiti avan kolon panyòl yo te vin debake pou pran posesyon zile a yo ta pral batize Ispayola. Fen XVe syèk, yo te nombre anviwòn twa san mil moun.

Lè panyòl te rive Sen Domeng, yo te fè Arawak yo travay pou yo sou plantasyon yo. Plan pi enpòtan sou plantasyon sa yo se te kann. Byen vit, panyòl te ranplase Arawak yo avek esklav yo ki te sòti Afrik.

Nan ane 1697, trete Ryswik la te divise Sen Domeng ant Frans ak Espay. 1e janvye 1804 ayisyen yo te finalman twouve endepandans yo lè yo te fen bat twoup franse yo. Tousen Louvèti te anprizonye an Frans, Janjak Desalin te nome gouvenè pou lavi. Li te fe touye anpil blan yo ki te reste sou il l

[edite] Politik

[edite] Lis prezidan Ayisyen yo

Prezidan Ayiti kounye a se Rene Preval

Men lis tout prezidans yo : Lis prezidan Ayiti

[edite] Dwa yo

Ou mèt li vèsyon 1987 konstitisyon peyi.

Tout citwayen gen dwa vote apre yo gen 18 an.

[edite] Sistèm

Gen de chanm ki pataje pouvwa lejislatif.

[edite] Jewografi

[edite] Vil enpòtan yo

Vil an Ayiti
Ran	Vil	Popilasyon		Depatman
Ran	Vil	1982	2005	Depatman
1.	Pòtoprens	449.831	1.234.742	Lwès
2.	Kafou	110.000	439.581	Lwès
3.	Dèlma	90.000	377.187	Lwès
4.	Kap Ayisyen	64.406	134.815	Nò
5.	Petyonvil	35.333	108.227	Lwès
6.	Gonayiv	34.209	84.961	Latibonit
7.	Sen Mak	24.165	66.226	Latibonit
8.	Okay	34.090	59.319	Sid
9.	Vèrèt	3.670	48.724	Latibonit
10.	Pòdpè	15.540	34.657	Nòdwès

[edite] Demografi

ayiti se yon zile ki rete bò kote sen domeng nan mitan lanmè karayib

[edite] Edikasyon

Ayiti genyen 2 lang ofisyèl : kreyòl ayisyen epi franse.

10% nan ayisyen yo konnen pale ak ekri franse, nan kilès yo n ap twouve 2 jouk 3% timoun piti.
90% ayisyen yo ap pale kreyòl, nan kilès yo n ap twouve jouk 97% timoun piti.

Tout edikasyon timoun piti yo fèt nan lang franse. Li sanble ke Ayiti se youn nan peyi pòv yo ki pa ap metrize edikasyon pou popilasyon l.